Эрvvгийн хуульд нэмэлт, єєрчлєлт
оруулах тухай хуулийн тєслийн тухай

2002 оны 9 дvгээр сарын 1-ний єдрєєс эхлэн даган мєрдєж байгаа Эрvvгийн хуулийг даган мєрдєх явцад практикт нэг мєр ойлгож хэрэгжvvлэхэд хvндрэлтэй байгаа зарим асуудлын талаар холбогдох байгууллагуудаас ирvvлсэн саналыг хvлээн авч, хянан vзсэний vндсэн дээр Эрvvгийн хуульд нэмэлт, єєрчлєлт оруулах тухай хуулийн тєслийг боловсрууллаа.

Нэг. Эрvvгийн хуулийн ерєнхий ангийн талаар

1/ Эрvvгийн хуульд шинээр бий болсон албадан ажил хийлгэх ял эдлvvлэхэд ялын тэнцвэрт харьцааг хадгалах vvднээс дараахь єєрчлєлтийг оруулав. Yvнд: 50.3-т “албадан ажил хийлгэх ял эдлэхээс санаатайгаар зайлсхийсэн ялтны эдлээгvй vлдсэн ялын хорин дєрвєн цагийн ажлыг нэг хоног баривчлах ялаар тооцож солино.” гэсэн нь тухайлбал 100-500 цагийн ажил хийхийн оронд 4-20 хоног баривчлах ял эдлэхээр байгаа ба энэ нь уг ялаас зайлсхийж, баривчлах ял эдлэх нь ялтанд ашигтайгаар тусаж болохоор, нєгєє талаар хуулийн 46.1-д заасан ялын тєрєл нь хєнгєнєєс хvнд рvv явсан зарчмыг алдагдуулахаар байгаа тул албадан ажил хийлгэх ялын найман цагийн ажлыг нэг хоног баривчлах ялаар тооцож солихоор тусгав.

2/ Хуулийн 50, 51 дvгээр зvйлд заасан албадан ажил хийлгэх болон баривчлах ялыг жирэмсэн эмэгтэй, гурав хvртэлх насны хvvхэдтэй эх буюу ганц бие эцэгт оногдуулахгvй байхаар заасан бєгєєд дээр дурдсан хоёр тєрлийн ял оногдуулахаар заасан нєхцєлд єєр тєрлийн ял оногдуулахаар сонгон хэрэглэх боломж бий болгох шаардлагатай байгааг харгалзан дараахь зvйл, заалтад торгох ял оногдуулахаар нэмэлт оруулав. Yvнд: 107.1; 114.1; 117.1; 129.1; 136.2; 178.1.

3/ Хуулийн 65 дугаар зvйлд гэмт хэрэгтэн хэрэг хариуцах чадваргvй vед тvvнд эмнэлэгийн чанартай албадлагын арга хэмжээ авахаар заасан ба vvнтэй ижил арга хэмжээг архаг архичин буюу мансуурах донтой этгээдэд авах талаар 68 дугаар зvйлд заасан. 67.1-д эмнэлэгийн чанартай албадлагын арга хэмжээ авсан хугацааг ялын хугацаанд оруулан тооцохоор заасан байхад 68 дугаар зvйлд байхгvй байна. Иймд 68.3-т эмнэлэгийн чанартай албадлагын арга хэмжээ хэрэглэсэн хугацааг ял эдэлсэн хугацаанд оруулан тооцно гэж нэмэв.

4/ Хуулийн 72 дугаар зvйлд хєєн хэлэлцэх хугацааг /хєнгєн гэмт хэрэг vйлдсэнээс онц хvнд гэмт хэрэг vйлдсэн хvртэл/ 1-30 жилээр заасан бєгєєд эрvvгийн хуулийн энэрэнгvй ёсны зарчмын дагуу хэмжээг багасгаж, эдгээрийн шатлал нь 1;5;20;30 жил байгааг 1;3;15;25 байхаар тус тус єєрчлєн тусгав.

5/ Насанд хvрээгvй этгээдийн vйлдсэн гэмт хэрэгт эрvvгийн хариуцлага хvлээлгэхдээ насанд хvрсэн этгээдэд оногдуулж байгаа ял, эрvvгийн хариуцлагаас ялгамжтай хандах vvднээс 61.4 болон 74.10 дахь хэсэг; 621 дvгээр зvйл нэмж оруулахаар тусгав. Мєн 21.2-т 145.1; 146.1;

181.2 дахь хэсэг хамаарахгvй байхаар хасч, 50.4-т шvvхийн шийтгэх тогтоол гарах vед арван зургаан насанд хvрээгvй этгээдэд албадан ажил хийлгэх ял оногдуулахгvй байхаар тус тус тусгав. Хуулийн тєсєлд насанд хvрээгvй этгээдэд оногдуулах хорих ялыг богиносгон тогтоох талаар єєрчлєлт оруулахаар тусгасныг дараахь vндэслэлээр тайлбарлаж байна.

Судалгаанаас vзэхэд 2003 оны эхний хагас жилд гэмт хэрэг vйлдсэний улмаас шvvхээр шийтгэгдсэн 522 насанд хvрээгvйчvvдийн 481 нь буюу 92 хувь нь хорих ялаар шийтгэгджээ.

Хvvхдийн эрхийн конвенци болон насанд хvрээгvй хvмvvсийн талаарх НYБ-ын баримт бичгvvдэд хорих ялыг зєвхєн онцгой нєхцєлд хэрэглэхийг шаардсан байдаг ба нийгмээс тусгаарлагдсанаас vvсэх сєрєг vр дагаврууд єсєлт, бойжилтынхоо эрт шатанд байгаа насанд хvрээгvй хvмvvсийн хувьд насанд хvрэгсдээс илvv хvнд тусдаг талаар дурдсан байна.

Тухайлбал: “Насанд хvрээгvй хvмvvсийн талаар шvvн таслах ажиллагаа явуулахтай холбогдуулан НYБ-аас гаргасан стандартын наад захын журам” буюу “Бээжингийн журам”-ын 19.1-д “Насанд хvрээгvй этгээдийг засан хvмvvжvvлэх байгууллагад хорих явдлыг зайлшгvй шаардлагатай хамгийн богино хугацаанд эцсийн арга хэмжээ болгон хэрэглэвэл зохино.” хэмээн заажээ.

Хоёр. Эрvvгийн хуулийн тусгай ангийн талаар

1/ Эрvvгийн хуулийн тусгай ангийн зарим зvйл заалтад ялын доод хэмжээ хєнгєнд, дээд хэмжээ нь хvндэвтэр ангилалд багтсан эсхvл эсрэгээр байгаа нь тухайн гэмт хэрэг ямар ангилалд орох нь ойлгомжгvй байдал vvсч байгаа тул залруулж , оногдуулах ялыг гэмт хэргийн хєнгєн, хvндэвтэр, хvнд, онц хvнд гэсэн ангилалд нь багтаан єєрчлєв.

Yvнд:149.1;152.1;154.2;183.1;196.2;197.1;218.1;230.4;232.1;237.1;237.2; 246.1; 258.1; 265.1;267.1; 271.1.

2/ Эрvvгийн хуульд зааснаар гэм буруутай этгээд нь хохирогчтой эвлэрснээр хэрэг нь хэрэгсэхгvй болж, шийдвэрлэгдэж байна. Харин уг этгээдээс хулгайн эд зvйл гэдгийг мэдсээр байж авсан болон борлуулсан этгээд нь 155.2-т зааснаар ял шийтгэл хvлээдэг. Гэмт хэрэг гардан хийсэн этгээд нь ял шийтгэлгvй єнгєрєєд эд зvйлийг авч борлуулсан хvн нь илvv ял шийтгэл хvлээж байгаа гэж vзэхээр байгаа тул єєрчлєлт оруулж, 155.2-ыг хvчингvй болгож, 155.1-д “авсан, хадгалсан, борлуулсан бол” гэж нэмэлт оруулав.

3/ Хуулийн зарим зvйл заалтад оновчгvй болон алдаатай vг хэллэг, нэр томъёо хэрэглэснээс ойлгомжгvй байгааг залруулав. Тухайлбал:

-166 дугаар зvйлд “татвар ногдох их хэмжээний орлого”, “онц их хэмжээний татвар ногдох орлого” гэх мэтчилэн єєр єєрєєр томъёолсон байсныг “их хэмжээний татвар ногдох орлого” гэж;
- 72 дугаар зvйлийн гарчгийн “Эрvvгийн хариуцлагад татаж болохгvй хугацаа” гэснийг “...татаж болох хугацаа” гэж;
-198 дугаар зvйлийн гарчиг ”Хууль бусаар эмийн сангийн vйл ажиллагаа эрхлэх” гэснийг “Хууль бусаар эм худалдах” гэж;
- 215.1.3-т “тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг хасах” гэснийг хуульд заасан ялын тєрєлтэй уялдуулж, “тодорхой албан тушаал эрхлэх, vйл ажиллагаа явуулах эрхийг хасах” гэж;
-274.1-ийн “энэ хуулийн тусгай ангид” гэснийг “энэ бvлэгт” гэж єєрчлєх гэх мэтчилэн тус тус тусгав.

4/ Хvндэвтэр гэмт хэргийн ангилалд багтаж байгаа 215.3-т “эрхийг 3 жил хvртэл хугацаагаар хасах” гэж байхад хєнгєн гэмт хэргийн ангилалд багтаж байгаа 215.2-т “эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хасах” гэж 215.3-аас хvндрvvлэн заасныг єєрчилж, “2 жил хvртэл хугацаагаар” болгон тусгав.

Эрvvгийн хуулийн 215 дугаар зvйлд заасан гэмт хэргийн улмаас хєнгєн гэмтэл учирсан тохиолдолд эрvvгийн хариуцлага оногдуулахгvй байхаар хуульчилсан. Гэтэл 222 дугаар зvйлд хєнгєн гэмтэл учруулсан байхад эрvvгийн хариуцлага оногдуулахаар хуульчилсан байх тул 215 дугаар зvйлтэй нийцvvлэн 222 дугаар зvйлээс “хєнгєн” гэснийг хасахаар тусгасан. Мєн 215 дугаар зvйлд заасан ялын хэмжээ хvнд байна гэсэн саналыг харгалзан 215.2; 215.3-т тус тус єєрчлєлт оруулав.

5/ ЭБШХ-ийн 189.1 дvгээр зvйлтэй уялдуулан 257 дугаар зvйлд “..хэрэг бvртгэгч, мєрдєн байцаагч, прокурор, шvvгчийн зєвшєєрєлгvйгээр” гэж зааасны “хэрэг бvртгэгч, мєрдєн байцаагч, шvvгч” гэснийг хасав.

6/ 274.5-д “Дайны байдалд буюу дайн бvхий байдал зарласан vед цэргийн алба хаах талаар тогтоосон журам зєрчсєн гэмт хэрэг, тvvнд хvлээлгэх хариуцлагыг тухайн vед батлагдсан Монгол Улсын хуулиар тогтооно” гэж заасан атлаа энэ тухай зарим заалт Эрvvгийн хуульд тусгагдсан байгаа тул 274.5-д нийцvvлэх зорилгоор холбогдох заалтыг хvчингvй болгохоор тусгасан.

7/ Эрvvгийн хуулийн зарим зvйл, хэсгийн заалт Захиргааны хариуцлагын тухай; Дох євчнєєс урьдчилан сэргийлэх; Хvvхдийн эрхийг хамгаалах; Эрvvл мэндийн; Жагсаал цуглаан хийх журмын; Хувь хvний нууцын; Татвар ногдуулалт, тєлєлтєд хяналт тавих, татвар хураах; Аж ахуйн vйл ажиллагааны тусгай зєвшєєрлийн; Харилцаа холбооны тухай хуулийн холбогдох заалтаас хэрхэн ялгагдах нь тодорхойгvй байна.Иймд дараахь єєрчлєлтийг хийлээ:

104.1; 104.2; 132.1; 135.1; 136.1; 181.1; 227.1; 231.1; 242.1-д тус тус нэмэлт, єєрчлєлт оруулахаар, 103.1; 128.1; 167.1; 214.1; 230.1; 239.1; 240.1; 244.1-ийг хvчингvй болгохоор тус тус тусгаж, Хvvхдийн эрхийн тухай хуулийн 25.8-ыг хvчингvй болгох хуулийн тєсєл боловсруулав.

8/ Хуулийн 132.1; 241.1; 243.1-д заасан гэмт хэргийг vйлдсэн нєхцєлд зєвхєн торгох ял оногдуулахаар заасан тул ял сонгон хэрэглэх боломж бий болгох vvднээс дээр дурдсан заалтад тус тус нэмэлт оруулахаар тусгав.
Хуулийн тєслийг шvvх, прокурор, цагдаа, ємгєєлєх, шvvхийн шийдвэр гvйцэтгэх байгууллагаас томилогдсон ажилтнуудаас бvрдсэн ажлын хэсэг боловсруулсан болно.

ХУУЛЬ ЗYЙ, ДОТООД ХЭРГИЙН ЯАМ

МОНГОЛ УЛСЫН ХУУЛЬ

тєсєл

2004 оны .. дугаар
сарын .. -ны єдєр Улаанбаатар хот

ЭРYYГИЙН ХУУЛЬД НЭМЭЛТ ЄЄРЧЛЄЛТ ОРУУЛАХ ТУХАЙ

1 дvгээр зvйл. Эрvvгийн хуулийн 107.1-ийн “учирсан бол” гэсний дараа хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг тавин нэгээс нэг зуу дахин нэмэгдvvлсэнтэй тэнцэх хэмжээний тєгрєгєєр торгох” гэж; 114.1-ийн “оролцуулсан бол” гэсний дараа “хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг таваас тавь дахин нэмэгдvvлсэнтэй тэнцэх хэмжээний тєгрєгєєр торгох” гэж; 117.1-ийн “тєєрvvлсэн бол” гэсний дараа “хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг тавин нэгээс хоёр зуун тавь дахин нэмэгдvvлсэнтэй тэнцэх хэмжээний тєгрєгєєр торгох” гэж; 129.1-ийн “авсан бол” гэсний дараа “ хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг тавин нэгээс хоёр зуун тавь дахин нэмэгдvvлсэнтэй тэнцэх хэмжээний тєгрєгєєр торгох” гэж; 132.1-ийн “торгох” гэсний дараа “зуугаас хоёр зуун тавин цаг хvртэл хугацаагаар албадан ажил хийлгэх” гэж; 135.1-ийн “байдлыг” гэсний дараа “ноцтой” гэж; 136.2-ын “vйлдсэн бол” гэсний дараа “хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг тавин нэгээс хоёр зуун тавь дахин нэмэгдvvлсэнтэй тэнцэх хэмжээний тєгрєгєєр торгох” гэж; 145.2-ын “учирсан” гэсний дараа “олон тооны мал хулгайлсан” гэж; 155.1-ийн “авсан” гэсний дараа “хадгалсан, борлуулсан” гэж; 178.1-ийн “мэдээлсэн бол” гэсний дараа “хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг тавин нэгээс хоёр зуун тавь дахин нэмэгдvvлсэнтэй тэнцэх хэмжээний тєгрєгєєр торгох” гэж; 181.1-ийн “бvдvvлгээр” гэсний дараа “ноцтой” гэж; 213.2-ын “улмаас” гэсний дараа ”ой хээрийн”; “учирсан бол” гэсний дараа “хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг тавин нэгээс хоёр зуун тавь дахин нэмэгдvvлсэнтэй тэнцэх хэмжээний тєгрєгєєр торгох эсхvл” гэж; 214.2-ын “олборлосон бол” гэсний дараа “олсон орлогыг хурааж” гэж; 231.1-ийн “ємнє” гэсний дараа “хvндээр” гэж; 241.1-ийн “торгох” гэсний дараа “гурваас дээш зургаан сар хvртэл хугацаагаар баривчлах” гэж; 243.1-ийн “торгох” гэсний дараа “хоёр зуун тавин нэгээс таван зуун цаг хvртэл хугацаагаар албадан ажил хийлгэх” гэж; 246.1-ийн “270.2 /Хvндрvvлэх нєхцєл байдалтайгаар хээл хахууль авах, єгєх, зуучлах/” гэсний дараа “87.2/Хvндрvvлэх нєхцєл байдалтайгаар тєрийн нууц задруулах/” гэж; 247.1-ийн “270.2 /Хvндрvvлэх нєхцєл байдалтай хээл, хахууль авах, єгєх, зуучлах/” гэсний дараа “261.2/Хорих ял эдлэхээс зайлсхийх/” гэж; 261 дvгээр зvйлийн гарчгийн “Шvvх” гэсний дараа “прокурор”; 261.1-ийн “ялтан” гэсний дараа “прокурорын хяналт” гэж; 263 дугаар зvйлийн дараахь “Тайлбар”-ын “удирдах” гэсёний дараа “гvйцэтгэх” гэж; “Аравдугаар хэсэг”-ийн гарчгийн “Цэргийн” гэсний дараа “албаны эсрэг” гэж; 274 дvгээр зvйлийн гарчгийн; 274.1; 274.4-ийн “цэргийн” гэсний дараа “албаны эсрэг” гэж; 294.1-ийн “Захирагч” гэсний дараа “болон албан тушаалтан” гэж; 302.1-ийн “зогсоосон” гэсний дараа “албадан жирэмслvvлсэн”; “хvргэсэн” гэсний дараа “хvчээр сураггvй алга болгосон” гэж тус тус нэмсvгэй.

2 дугаар зvйл.Эрvvгийн хуульд дор дурдсан агуулгатай зvйл, хэсэг, заалт нэмсvгэй.

1/ 621 дvгээр зvйл

“6211 дvгээр зvйл. Насанд хvрээгvй этгээдэд хуульд зааснаас хєнгєн ял оногдуулах.

621 .1. Насанд хvрээгvй этгээдийн vйлдсэн гэмт хэрэгт хорих ял оногдуулахдаа тvvнд шvvх, хуульд зааснаас хєнгєн ял оногдуулж болох ба уг ялын хэмжээ нь энэ хуулийн тусгай ангид тухайн гэмт хэрэгт оногдуулахаар заасан хорих ялын доод хэмжээний хоёрны нэгээс хэтрэхгvй байна.”;

2/ 1531 дvгээр зvйл

“1531 дvгээр зvйл. Бусдын эд хєрєнгийг болгоомжгvй устгах

1531 .1. Бусдын эд хєрєнгийг болгоомжгvй устгаснаас онц их хэмжээний хохирол учирсан бол нэг сарын хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг тавин нэгээс хоёр зуун тавь дахин нэмэгдvvлсэнтэй тэнцэх хэмжээний тєгрєгєєр торгох, хоёр зуун тавин нэгээс таван зуун цаг хvртэл хугацаагаар албадан ажил хийлгэх, гурваас дээш зургаан сар хvртэл хугацаагаар баривчлах, эсхvл гурван жил хvртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.”;

3/ 1771 дvгээр зvйл

“1771 дvгээр зvйл. Терроризмыг санхvvжvvлэх

1771 .1. Террорист байгууллага болон террорист vйл ажиллагаанд зарцуулагдахыг урьдчилан мэдсээр байж эд хєрєнгє хуримтлуулсан, шилжvvлсэн, зарцуулсан бол эд хєрєнгийг хураах буюу хураахгvйгээр таваас дээш арван жил хvртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.

1771 .2. Энэ гэмт хэргийг давтан буюу бvлэглэж vйлдсэн, эсхvл онц их хэмжээний эд хєрєнгєєр санхvvжvvлсэн бол эд хєрєнгийг хурааж, арваас дээш арван таван жил хvртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.

1771 .3. Энэ гэмт хэргийг зохион байгуулалттай бvлэг, гэмт бvлэглэл vйлдсэн, энэ гэмт хэргийн улмаас их хэмжээний хохирол учирсан, эсхvл єєр бусад хvнд хор уршиг учирсан бол эд хєрєнгийг хурааж, арван таваас дээш хорин таван жил хvртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.”;

4/ 1781 дvгээр зvйл.

“1781 дvгээр зvйл. Терроризмыг сурталчлах

1781 .1. Терроризмыг сурталчилсан, террорист ажиллагаа явуулах, тvvнд оролцохыг нийтэд уриалсан, єдєєн хатгасан, албадсан, энэ чиглэлээр сурталчилгааны материал бэлтгэсэн, тараасан бол хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг таваас тавь дахин нэмэгдvvлсэнтэй тэнцэх хэмжээний тєгрєгєєр торгох, эсхvл нэгээс гурван сар хvртэл хугацаагаар баривчлах ял шийтгэнэ.

1781 .2. Энэ гэмт хэргийг удаа дараа, эсхvл хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл ашиглаж vйлдсэн бол гурваас дээш зургаан сар хvртэл хугацаагаар баривчлах, эсхvл гурван жил хvртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.”;

5/ 61 дvгээр зvйлийн 4 дэх хэсэг:

“61.4.Тэнсэгдсэн ялтанд цагдаагийн байгууллага, цэргийн албан хаагчид цэргийн анги, нэгтгэлийн дарга хяналт тавина.”;

6/ 61 дvгээр зvйлийн 5 дахь хэсэг:

“61.5.Хvндэвтэр болон хvнд гэмт хэрэгт анх удаа хорих ял шийтгvvлсэн насанд хvрээгvй этгээд гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирлыг нєхєн тєлсєн буюу гэм хорыг арилгасан эсэхийг харгалзахгvйгээр тvvнд оногдуулсан ялыг биечлэн эдлvvлэх шаардлагагvй гэж шvvх vзвэл энэ хуулийн 61.1-д заасан журмаар тэнсэж болно.”;

7/ 74 дvгээр зvйлийн 10 дахь хэсэг:

“74.10. Хорих ял шийтгvvлсэн насанд хvрээгvй этгээд засарч хvмvvжсэнээ зан байдлаараа харуулсан бол, шvvх гэмт хэрэг vйлдэж учруулсан хохирлоо нєхєн тєлсєн, гэм хорыг арилгасан эсэхийг харгалзахгvйгээр энэ зvйлийн 3 дахь хэсэгт заасан хугацааг баримтлан ял эдлэхээс хугацаанаас нь ємнє тэнсэн суллаж болно.”;

8/ 170 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсэг:

“170.2. Энэ хэргийг удаа дараа буюу их хэмжээний шан харамж авч vйлдсэн бол тодорхой албан тушаал эрхлэх, vйл ажиллагаа явуулах эрхийг таван жил хvртэл хугацаагаар хасч, хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг зуун тавин нэгээс хоёр зуун тавь дахин нэмэгдvvлсэнтэй тэнцэх хэмжээний тєгрєгєєр торгох, хоёроос дээш таван жил хvртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.”;

9/ 215 дугаар зvйлийн 4 дэх хэсэг:

“215.4 Энэ хэргийн улмаас хоёр ба тvvнээс дээш хvний амь нас хохирсон бол тодорхой албан тушаал эрхлэх эрхийг таван жил хvртэл хугацаагаар хасч, таваас дээш арван жил хvртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.”;

10/ 113 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсгийн 7 дахь заалт:

“113.2.7.албан тушаалын байдлаа ашиглаж vйлдсэн бол таваас дээш арван жил хvртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.”

3 дугаар зvйл. Эрvvгийн хуулийн 177.1; 163.1-ийг дор дурдсанаар тус тус єєрчлєн найруулсугай.

1/ “177.1 Улс тєр, шашин, vзэл суртлын зорилгоор эрх бvхий байгууллага, албан тушаалтны vйл ажиллагаанд нєлєєлєх, нийгмийг эсхvл тvvний тодорхой хэсгийг айдаст автуулахаар иргэдийн амь нас, эрvvл мэнд, эд хєрєнгєд аюултай хvч хэрэглэсэн болон хvч хэрэглэхээр заналхийлсэн бол арваас дээш арван таван жил хvртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.”;

2/ “163.1 Гэмт хэргийн замаар олсон эд хєрєнгє гэдгийг мэдсээр байж, тvvний эх vvсвэрийг нуун далдлах болон эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах эрхээ хууль ёсны болгох зорилгоор гvйлгээнд оруулсан бол хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг тавин нэгээс хоёр зуун тавь дахин нэмэгдvvлсэнтэй тэнцэх хэмжээний тєгрєгєєр торгох, эсхvл таван жил хvртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.”

4 дvгээр зvйл. Эрvvгийн хуулийн 21.2-ын “145” гэснийг “145.2; 145.3; 145.4” гэж; “146” гэснийг “146.2; 146.3; 146.4” гэж; 48.2-ын “тоолно” гэснийг “тоолох ба хорих ялыг тэнссэн vед хугацааг нь шvvхийн шийтгэх тогтоол хvчин тєгєлдєр болсон vеэс эхлэн тоолно” гэж; 50.3; 58.3; 59.2-ын “хорин дєрвєн” гэснийг “найман” гэж; 68.3-ын “болно” гэснийг “болох ба уг этгээдийн ялын хугацаанд эмнэлэгийн чанартай албадлагын арга хэмжээ хэрэглэсэн хугацааг оруулан тооцно” гэж; 72 дугаар зvйлийн гарчгийн “болохгvй” гэснийг “болох” гэж; 72.1.2-ын “таван” гэснийг”гурван” гэж; 72.1.3-ын “хорин” гэснийг “арван таван” гэж; 72.1.4-ийн “гучин” гэснийг “хорин таван” гэж; 103 дугаар зvйлийн гарчиг “Бэлгийн замын халдварт євчнєє эмчлvvлэхээс зайлсхийх, халдаах” гэснийг “Бэлгийн замын халдварт євчин халдаах” гэж; “103.2” гэснийг “103.1” гэж; “103.3” гэснийг “103.2” гэж; 104.1-ийн “єгєєгvй” гэснийг “єгєєгvйгээс бусдад хvнд хор уршиг учирсан” гэж; 104.2-ын “хязгаарласан” гэснийг “хязгаарласны улмаас тухайн євчтєнд гэм хор учирсан” гэж; 128.2-ын “Энэ хэргийг” гэснийг “Эмнэлгийн мэргэжилтэн эмнэлгийн бус нєхцєлд, тvvнчлэн мэргэжлийн бус хvн vр хєндсєн хэргийг” гэж; “128.2” гэснийг “128.1” гэж; 132.1-ийн “хязгаарласан” гэснийг “хязгаарласны улмаас хvнд хор уршиг учирсан” гэж; 136.1-ийн “задруулсан” гэснийг “задруулсны улмаас хvнд хор уршиг учирсан” гэж; 138 дугаар зvйлийн гарчиг “Хєдєлмєрийн хууль тогтоомж зєрчих” гэснийг “Хєдєлмєр хамгаалал, эрvvл ахуйн журам зєрчих” гэж; 145.4-ийн “хоёр буюу тvvнээс дээш удаа” гэснийг “удаа дараа” гэж; 147.1-ийн “таваас дээш найман” гэснийг “таван” гэж; 147.2-ын “ наймаас” гэснийг ”таваас” гэж; 149.1-ийн “хоёр зуун тавин нэгээс гурван зуу” гэснийг “тавин нэгээс хоёр зуун тавь” гэж; 152.1-ийн “хорин таваас далан тав” гэснийг “таваас тавь” гэж; 154.2-ын “хоёр зуугаас хоёр зуун тавин” гэснийг “хоёр зуун тавин нэгээс таван зуун” гэж; 160.1-ийн “учирсан нь энэ хуулийн 155 дугаар зvйлд заасан гэмт хэргийн шинжгvй бол” гэснийг “учирсан бол” гэж; 161.1-ийн “их хэмжээтэйгээр эрхэлсэн” гэснийг “эрхэлж, их хэмжээний орлого олсон” гэж; 163 дугаар зvйлийн гарчиг “Хууль бусаар олж авсан хєрєнгє, мєнгийг ашиглах” гэснийг “Мєнгє угаах” гэж; “163.2-ын “гурван” гэснийг “таваас дээш арван” гэж; 163.3-ын “таваас дээш найман” гэснийг “арваас дээш арван таван” гэж; 166.1-ийн “татвар ногдох их хэмжээний орлого” гэснийг “их хэмжээний татвар ногдох орлого” гэж; 166.2-ын “таваас дээш найман” гэснийг “гурваас дээш таван” гэж; 170.1-ийн “удаа дараа буюу их” гэснийг “ бага бус” гэж; 177 дугаар зvйлийн гарчиг “Зандалчлах” гэснийг “Терроризм”; “Тайлбар”-ын “Зандалчлах гэмт хэрэгт” гэснийг “Терроризмын зорилгоор гэмт хэрэг vйлдэхээр” гэж; 178 дугаар зvйлийн гарчгийн “Зандалчлах” гэснийг “Терроризмын”; 178.1-ийн “Зандалчлах” гэснийг “Терроризмын” гэж; 181.1-ийн “тавин нэгээс нэг зуу” гэснийг “таваас тавь” гэж; “хоёр зуун тавин нэгээс гурван зуун тавин” гэснийг “зуугаас хоёр зуун тавин” гэж; “гурваас дээш зургаан” гэснийг” нэгээс гурван” гэж; 181.2.5-ын “гурваас дээш таван” гэснийг “хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг тавин нэгээс хоёр зуун тавь дахин нэмэгдvvлсэнтэй тэнцэх хэмжээний тєгрєгєєр торгох, гурваас дээш зургаан сар хvртэл хугацаагаар баривчлах, эсхvл гурван” гэж; 183.1-ийн “хоёр зуун тавин нэгээс таван зуу” гэснийг “тавин нэгээс хоёр зуун тавь” гэж; 196.2-ын “арван таван” гэснийг “арван ” гэж; 197.1-ийн “тавин нэг” гэснийг “тавь” гэж; 198 дугаар зvйлийн гарчиг “Хууль бусаар эмийн сангийн vйл ажиллагааг эрхлэх” гэснийг “Хууль бусаар эм худалдах” гэж; 203.1-ийн “агнахыг хориглосон” гэснийг “ховор” гэж; “213.1” гэснийг “213.2” гэж; “213.2” гэснийг “213.1” гэж; “214.2” гэснийг “214.1” гэж; 215.1-ийн “жилийн” гэснийг “жил хvртэл” гэж; 215.2-ын “хоёр зуун тавь” гэснийг “зуун тавь”; “хоёроос таван” гэснийг “гурван” гэж; 215.3-ын “тээврийн хэрэгсэл жолоодох” гэснийг “тодорхой албан тушаал эрхлэх, vйл ажиллагаа явуулах”; “хоёр зуун тавин нэгээс таван зуу” гэснийг “зуун тавин нэгээс хоёр зуун тавь”; “таваас дээш арван” гэснийг “гурваас дээш таван” гэж; 218.1-ийн “тавин нэгээс дал” гэснийг “таваас тавь” гэж; 227.1-ийн “завдсан” гэснийг “завдсаны улмаас бусдад бага бус хэмжээний хохирол учирсан” гэж; 230.2-ын “Энэ хэргийг vйлдэхдээ хvч хэрэглэж” гэснийг “Тєрийн албан хаагчийг хуулиар хvлээсэн vvргээ гvйцэтгэж байхад нь болон олон нийтийн байцаагчийг хэв журам сахиулах vvргээ биелvvлж байхад нь хvч хэрэглэн эсэргvvцсэн” гэж; 230.2-ын “таван зуун” гэснийг “гурван зуун тавин” гэж; 230.3-ын “хоёр зуугаас гурван зуун” гэснийг “гурван зуун тавиас таван зуун” гэж; 230.4-ийн “нэг зуугаас таван зуун цаг хvртэл хугацаагаар албадан ажил хийлгэх” гэснийг “хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг хоёр зуун тавин нэгээс таван зуу дахин нэмэгдvvлсэнтэй тэнцэх хэмжээний тєгрєгєєр торгох” гэж; “230.2” гэснийг “230.1” гэж; “230.3” гэснийг “230.2” гэж; “230.4” гэснийг “230.3” гэж; 232.1-ийн “алах” гэснийг “алахаар болон” гэж; “нэгээс гурван” гэснийг “гурваас дээш зургаан” гэж; 237.1-ийн “нэг зуугаас хоёр зуун” гэснийг “хоёр зуун тавин нэгээс гурван зуун тавь” гэж; 237.2-ын “нэг зуугаас хоёр зуун” гэснийг “гурван зуун тавин нэгээс таван зуун” гэж; 242.1-ийн “тасалдсан” гэснийг “тасалдаж, бусдад их хэмжээний хохирол, хvнд хор уршиг учирсан” гэж; 246.1-ийн “ тавин нэгээс ная” гэснийг “таваас тавь” гэж; 257.1-ийн “хэрэг бvртгэгч, мєрдєн байцаагч, прокурор, шvvгчийн” гэснийг “прокурорын” гэж; 265.1-ийн “гурван зуун нэгээс дєрвєн зуу” гэснийг “таваас тавь”; “гурваас зургаан” гэснийг “нэгээс гурван” гэж; 267.1-ийн “хоёр зуун нэгээс гурван зуу” гэснийг “”тавин нэгээс хоёр зуун тавь” гэж; 271.1-ийн “хоёр зуун нэгээс гурван зуу” гэснийг “”таваас тавь” гэж; “274.1”-ийн “хуулийн тусгай ангид” гэснийг “бvлэгт” гэж тус тус єєрчилсvгэй.

5 дугаар зvйл. Эрvvгийн хуулийн 21.2-ын “181.2” гэснийг; 59.1-ийн “Гэхдээ гянданд ял эдлэх хугацаанд цагдан хоригдсон хугацааг оруулж тооцохгvй.” гэснийг; 113.2.6-ын “бvлэг” гэсний дараа “vйлдсэн бол таваас дээш арван жил хvртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ” гэснийг; 181.1-ийн “эсхvл гурван жил хvртэл хугацаагаар хорих” гэснийг; 222.1-ийн “хєнгєн” гэснийг; 246.1-ийн “148.4” гэснийг; 258.1-ийн “эсхvл хоёр жил хvртэл хугацаагаар хорих” гэснийг; 276.3-ын “эсхvл дайны байдалд шилжсэн буюу дайн бvхий байдал зарласан vед vйлдсэн” гэснийг тус тус хассугай.

6 дугаар зvйл. Эрvvгийн хуулийн 103 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсэг; 128 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсэг; 155 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсэг; 167 дугаар зvйл; 214 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсэг; 230 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсэг; 239 дvгээр зvйл; 240 дvгээр зvйл; 244 дvгээр зvйл; 275 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсэг; 279 дvгээр зvйлийн 3 дахь хэсэг; 280 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсэг; 281 дvгээр зvйлийн 3 дахь хэсэг; 282 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсэг; 286 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсэг; 287 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсэг; 288 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсэг; 291 дvгээр зvйл; 294 дvгээр зvйлийн 3 дахь хэсэг, 295 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсгийг тус тус хvчингvй болгосугай.

ГАРЫН YСЭГ

Байцаан шийтгэх ажиллагаан дахь хvний эрх, эрх чєлєєг хангах, хууль хамгаалах байгууллагуудын чиг vvрэг, зохион байгуулалтыг боловсронгуй болгох зорилгоор шинэчилсэн Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуулийн шинэчлэлийн vр дvн, хэрэгжилтийг судлах явцад хуулийн зарим заалтыг нарийвчлан боловсронгуй болгох, зєрчилдєєнтэй зохицуулалтыг єєрчлєх, нэр томъёог нэг мєр хэрэглэх, тvvнчлэн хуулийн заалтыг нэг мєр ойлгохын тулд найруулгын шинжтэй зарим нэмэлт, єєрчлєлт оруулах шаардлага гарч ирсэн.

Хуулийг хэрэгжvvлэх явцад шvvх эрх мэдлийг хэрэгжvvлэгч болон хууль сахиулах байгууллагуудаас ирvvлсэн нийт 130 гаруй /давхардсан тоогоор/ саналыг судалж, хуулиар нарийвчлан зохицуулах шаардлагатай, тvvнчлэн зохицуулалтгvй орхигдсон болон ойлгон хэрэгжvvлэхэд хvндрэлтэй гэсэн vндэслэл бvхий асуудлуудыг зохицуулахаар хуулийн тєсєл боловсруулах нь зvйтэй гэж vзлээ.

Мєн Хууль тогтоомж, шvvхийн эрх мэдлийн эрдэм шинжилгээ, сургалт, мэдээлэл, судалгааны vндэсний тєвийн Криминологийн сектороос эрхлэн хуулийн хэрэгжилтийн явц, vр дvн, хуулийг хэрэгжvvлэхэд гарч байгаа хvндрэл, бэрхшээлтэй асуудлаар нийслэл, орон нутагт ажиллаж байгаа эрvvгийн байцаан шийтгэх ажиллагааг хэрэгжvvлэгч нийт 300 гаруй албан тушаалтныг хамруулсан судалгааны дvн, Хvний эрхийн vндэсний комиссын ирvvлсэн санал, Нэгдсэн Yндэсний Байгууллагын Хvvхдийн сангийн Монгол дахь суурин тєлєєлєгчийн газрын зєвлємж ч дээрх дvгнэлтэд хvргэсэн юм.

Харин Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуулийн vзэл баримтлал, зарчимд єєрчлєлт оруулах санал гараагvй байна.

Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуульд дараахь зарчмын болон найруулгын шинжтэй нэмэлт, єєрчлєлт оруулахаар хуулийн тєсєл боловсрууллаа.

Нэг.Хуульд оруулах нэмэлтийн талаар:

1.Хэрэг бvртгэгч, мєрдєн байцаагч нь прокуророос єгсєн даалгаврыг эс зєвшєєрсєн тайлбараа ямар хугацааны дотор дээд шатны прокурорт гаргах талаар хуульд заагаагvй байсныг тодруулж 28.2.13-т нэмэлт оруулах;

2.Нийгмийн эмзэг бvлгийнхэнд vзvvлэх хууль зvйн туслалцааны хvрээг єргєтгєх, ємгєєлvvлэх эрхийг баталгаажуулахаар тєлбєрийн чадваргvй сэжигтэн, яллагдагч ємгєєлєгч авах хvсэлт гаргасан бол уг хэрэгт ємгєєлєгч заавал оролцуулахаар 40.1.6 дахь заалт нэмэх;

3.Гэмт хэргийн улмаас учирсан эд хєрєнгийн хохирлыг хариуцах, нэхэмжлэхээр хуульд заасан боловч эд хєрєнгийн бус хохирлын талаар орхигдуулсныг хуулийн 44.1-д нэмж тусгах;

4.Хэрэг бvртгэгч, мєрдєн байцаагчаас тогтоосон шинжилгээ хийх хугацааг шинжээч хvндэтгэн vзэх шалтгаангvйгээр хэтрvvлснээр хэргийг тvргэн шуурхай шийдвэрлэх явцад нєлєєлж байгаа бєгєєд энэ тохиолдолд шинжээчид авах арга хэмжээг хуульд тусгаагvй байна. Шинжээч шинжилгээ хийх хугацааг хvндэтгэн vзэх шалтгаангvйгээр хэтрvvлсэн бол хариуцлага хvлээлгэхээр хуулийн 46.7 дахь заалт нэмэх;

5.Цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээтэй холбоотой шvvхийн шийдвэрт тухайн шvvхийн Ерєнхий шvvгч, эсхvл тvvнийг эзгvйд томилсон шvvгчид гомдол гаргаж шийдвэрлvvлэхээр хуульд заасан. Харин энэ шийдвэрт дахин гомдлоо гаргах, эсэх талаар заалт тодорхойгvй байна. Иймд гомдлыг шийдвэрлэсэн Ерєнхий шvvгч, тvvний томилсон шvvгчийн шийдвэр эцсийн байхаар 114.3 дахь заалт нэмэх;

6.Хуулийн 145.1-д 18 насанд хvрээгvй гэрчийг байцаахдаа хууль сануулахыг хориглосон. Гэтэл єєрийн vйлдлийг ухамсарлах чадвартай болсон vедээ буюу 16-гаас дээш насны гэрч худал мэдvvлэг єгч, гэмт этгээдэд ял завшуулах боломж олгож байна. Иймд 16-гаас доош насны гэрчид хууль сануулахгvй байх буюу мэдvvлэг єгєхєєс татгалзах буюу зайлсхийх, санаатайгаар худал мэдvvлэг єгвєл хvлээлгэх хариуцлагын талаар урьдчилан сануулахыг хориглох нь зvйтэй гэж vзэн “16 насанд хvрээгvй” гэж тодотгон нэмэлт оруулах;

7.Гэмт хэрэгт холбогдуулан шалгагдаж байгаа сэжигтэн, яллагдагч гэмт хэрэг vйлдэхэд оролцсон нь нотлогдоогvй бол сэжигтэнээр тооцсон, яллагдагчаар татсан тогтоолыг хvчингvй болгохоор 208.4 дэх заалт болгон нэмэх;

8.”Анхан болон давж заалдах шатны шvvхээс хэргийг нэмэлт мєрдєн байцаалтад болон анхан шатны шvvхээр хэлэлцvvлэхээр буцаахаар шийдвэрлэхдээ Эрvvгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн, Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуулийг ноцтой зєрчсєн” гэж vзээд хяналтын шатны шvvхэд гаргасан гомдол, эсэргvvцлийг Улсын Дээд шvvх хяналтын журмаар хэлэлцэхгvй, ингэхдээ Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуулийн 326.1-ийн “Давж заалдах шатны шvvхийн магадлалыг уншиж сонсгомогц нэн даруй, заавал биелvvлнэ”, 353.4-ийн “Хяналтын шатны журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэж байгаа шvvх анхан болон давж заалдах шатны шvvхийн тогтоол, магадлалаар тогтоогдоогvй буюу vгvйсгэгдсн баримтыг тогтоох, тvvнийг нотлогдсон гэж vзэх, нэг нотлох баримтыг нєгєєгєєс нь ач холбогдолтойд тооцох, анхан шатны шvvх Эрvvгийн хуулийн ямар зvйл, хэсгийг хэрэглэх, ямар оногдуулах тухай асуудлыг урьдчилан шийдвэрлэх эрхгvй” гэснийг vндэслэл болгон буцааж байна.

Гэтэл 345.1-д “Тогтоол, магадлалд хяналтын журмаар гомдол, эсэргvvцэл гаргасан тохиолдолд тэдгээр тогтоол, магадлалын биелэлт тvдгэлзэнэ” гэж зааснаас гадна хуулийн 354.4-д заасан нь тогтоол, магадлалыг хянахгvй гэсэн ойлголт биш бєгєєд шvvн таслах ажиллагааны явцад гарсан алдааг хяналтын шатны шvvх хянан, хуулийн хvрээнд тодорхой чиглэл, заалт єгч болох бєгєєд одоо ч практикт ийнхvv хэрэгжиж байна. Иймд хуулийн заалтын утга агуулгыг нэг мєр болгох vvднээс “давж заалдах шатны шvvх хэргийг эцэслэн шийдвэрлэхдээ Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуулийг ноцтой зєрчсєн, Эрvvгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн гэж vзээд хяналтын шатны шvvхэд гаргасан гомдол, эсэргvvцлийг хяналтын шатны шvvх заавал хэлэлцэж шийдвэрлэх” заалтыг хуулийн 342.2 дахь хэсэг болгон нэмэхээр тєсєлд тусгасан.

9.Хяналтын шатны шvvх хэргийг хянаад хэрэгсэхгvй болгох vндэслэл илэрвэл хэрхэхийг хуульд тусгаагvй байна. Иймд хяналтын шатны шvvх “тогтоол, магадлалыг хvчингvй болгож, хэргийг хэрэгсэхгvй болгох”-оор заалт нэмж тусгасан.

Хоёр.Хуульд єєрчлєлт оруулах vндэслэл, шаардлагын талаар:

1.Хуулийн 5.1.1-д зааснаар “гэр бvлийн гишvvн” гэдэгт сэжигтэн, яллагдагч, шvvгдэгч, гэрчийн гэр бvлийн гишvvн хамаарч байцаан шийтгэх ажиллагаанд оролцохоор ойлгогдож байна. Гэтэл байцаан шийтгэх ажиллагааны гол оролцогч болох хохирогчид гэр бvлийн гишvvнийг хамааруулахгvй орхигдуулсан тул уг нэр томъёог єєрчлєн найрууллаа.

2.Хорих ангийн харьяа нутаг дэвсгэрт ялтны vйлдсэн гэмт хэргийг цагдаагийн байгууллага шалгах бєгєєд ийнхvv шалгахаас ємнє хэргийн ул мєр балрах, хугацаа алдах зэргээр хэргийг илрvvлэхэд хvндрэл гарч байна. Иймээс хорих ангийн эрх бvхий албан тушаалтан Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуулийн 172 дугаар зvйлд заасан хойшлуулшгvй ажиллагаа явуулж, энэхvv ажиллагааны явцад тогтоосон баримт сэлт нь нотлох баримтын хэмжээнд vнэлэгдэх бол хэргийг тvргэн шуурхай илрvvлэх ач холбогдолтой болно.

Энэхvv шаардлагыг vндэслэн хорих ангийн нутаг дэвсгэрт ялтан гэмт хэрэг vйлдсэн гэх сэжиг байгаа бол хорих байгууллагын эрх бvхий албан тушаалтан хойшлуулшгvй ажиллагаа явуулах эрх олгосон заалт нэмж тусган хуулийн 26.2-ыг єєрчлєхєєр тусгалаа.

4.Одоо мєрдєн байцаах байгууллага мєрдєн байцаалт явуулж байгаа тусгай харьяаллын зарим хvндэвтэр гэмт хэргийг /Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуулийн 27.3-т заасан/ ажлын ачаалал, хэргийн ээдрээ тєвєгтэй байдал, субъектийн онцлог зэргийг харгалзан хэрэг бvртгэх байгууллага хэрэг бvртгэлт явуулахаар єєрчлєлтийг тусгасан.

5.Хуулийн 32.1-т заасны дагуу хэрэг бvртгэлт явуулсан хэргийг шvvгч дангаар, мєрдєн байцаалт явуулсан хэргийг 3 шvvгчийн бvрэлдхvvнтэй шийдвэрлэж байгаа бєгєєд зарим тохиолдолд гурван шvvгчийн бvрэлдхvvнтэй шийдвэрлэх хэргийн тоо олон байгаагаас шvvх бvрэлдхvvн хvрэлцэхгvй байх хvндрэл гарч байна. Иймд шvvхийн ажлын зохион байгуулалтыг оновчтой болгох зорилгоор хєнгєн, хvндэвтэр хэргийг шvvгч дангаар, хvнд онц хvнд гэмт хэргийг 3 шvvгчийн бvрэлдхvvнтэйгээр анхан шатны журмаар шийдвэрлэж байхаар єєрчлєлтийг тусгасан.

6.Иргэдийн тєлєєлєгч шvvхийн хэлэлцvvлгийн vед шvvгдэгчид оногдуулах ялын талаар санал хэлж байгаа нь олон нийтийн яллагч мэт болсныг єєрчлєн, зєвхєн шvvгдэгчийн гэм буруугийн талаар саналаа бичгээр гаргах, уг саналаа шvvх хуралдаан дээр уншиж сонсгож болохоор, шvvх анхан шатны журмаар хэргийг гурван шvvгчийн бvрэлдхvvнтэй хянан шийдвэрлэхдээ гурван иргэдийн тєлєєлєгч оролцуулахаар 34 дvгээр зvйлд тус тус єєрчлєлт оруулахаар тусгалаа.

7.Хуулийн 68.2.2-т “оргон зайлж болзошгvй” гэдэг vндэслэлээр таслан сэргийлэх арга хэмжээ авч болно гэж заасан нь тодорхой бус шалтгаанаар хvний эрхийг хязгаарлахад хvргэж байна. Харин сэжигтэн, яллагдагч, шvvгдэгч “оргон зайлахыг завдсан” vйлдэл хийсэн бол тvvнд албадлагын арга хэмжээ авах vндэслэл болох тул холбогдох єєрчлєлтийг тусгаж єглєє.

8.Насанд хvрээгvй яллагдагчийг хорьж мєрдєх хугацаа 18 сар хvртэл, насанд хvрсэн яллагдагчийг хорьж мєрдєж хугацааг 24 сар хvртэл сунгаж болохоор хуулийн 69, 366 дугаар зvйлvvдэд заасныг Монгол Улсын нэгдэн орсон олон улсын гэрээний заалтад нийцvvлэх, хэргийг шуурхай шалган шийдвэрлэх, vндэслэлгvйгээр хvний эрхийг хязгаарлах боломжийг багасгах зорилгоор хорьж мєрдєх нийт хугацааг хvндэвтэр, хvнд, онц хvнд гэмт хэрэгт ялгаатай тогтоосон єєрчлєлтийг тєсєлд тусгасан.

9.Шинжээчийн дvгнэлт vндэслэлгvй, зєв болох нь эргэлзээтэй байвал дахин шинжилгээ хийлгэхээр єєр шинжээчид даалгаж болохоор хуулийн 165.2-т заасан нь хоёр шинжээчийн дvгнэлт зєрсєн тохиолдолд дахин шинжилгээний дvнг vндэслэлтэй эсэх талаар эргэлзээ бий болгож байгаа тул дахин шинжилгээг гурваас доошгvй шинжээч бvхий шинжилгээний хэсэг хийхээр холбогдох єєрчлєлтийг тусгалаа.

10.Хуулийн 178 дугаар зvйлд хэрэг бvртгэлт явуулах хугацааг хєнгєн гэмт хэрэгт 14, хvндэвтэр гэмт хэрэгт 30 хоног байхаар, шаардлагатай бол 15 хоног сунгахаар заасан. Хэрэг бvртгэлтийн хугацааг ийнхvv тогтоосон нь хєнгєн, хvндэвтэр хэргийг шалгах, илрvvлэх явцад буюу хэргийг эцэслэн шийдвэрлээгvй байхад уг ажиллагааг явуулах хугацаа дуусч хэргийг хэрэгсэхгvй болгож байна. Иймд хэрэг бvртгэлтийн хугацааг эрvvгийн хариуцлагад татаж болохгvй хугацааны дотор хєнгєн гэмт хэрэгт 11 удаа, хvндэвтэр гэмт хэрэгт 16 удаа тус тус сунгаж болохоор тєсєлд тусгасан. Мєн тvдгэлзvvлсэн, хэрэгсэхгvй болгосон хэргийг сэргээсэн бол хэрэг бvртгэлт явуулах хугацааг хэрхэн тоолох талаар заалт хуульд тусгаагvй байсныг нэмж оруулахаар тусгасан.

11.Нийслэл, дvvргийн прокурорын газарт мєрдєн байцаалтын ажиллагаанд хяналт тавих ажлыг удирдлагаар хангах чиг vvрэг бvхий нийслэл, дvvргийн прокурорын орлогч гэсэн албан тушаал бий болсноор бєгєєд мєрдєн байцаалтын хугацаа сунгах болон бусад ажиллагааг бие даан явуулж байгааг хуульчлах зорилгоор хуулийн 182.4-ийн холбогдох хэсгийг єєрчлєхєєр тєсєлд тусгасан. Ингэснээр Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуульд заасан мєрдєн байцаалт явуулах нийт хугацаа єєрчлєгдєхгvй.

12.Хуулийн 240 дvгээр зvйлийн заалтуудыг нэг мєр болгохын тулд 240.1-ын “Анхан шатны шvvх хуралдаанаар хэрэг хэлэлцэхэд шvvгдэгчийг оролцуулна” гэсэнд нийцvvлж, 240.2 дахь заалтыг хvчингvй болгох, 240.3-ыг єєрчлєхєєр тєсєлд тусгасан.

13.Прокурор, ємгєєлєгч давж заалдах шатны шvvх хуралдаанд оролцох хvсэлт гаргасан бол заавал оролцуулна гэж хуулийн 311.1-т заасныг ба энэхvv хvсэлтээ заавал “бичгээр гаргасан байх”-аар хуульд єєрчлєлтийг тусгаж єгсєн.

14.Шvvх зєвхєн цаазаар авах ял шийтгvvлсэн этгээдийг тєрєл, садангийн хvнтэйгээ нэг удаа уулзах боломжоор хангаж байгаа хуулийн заалт нь баривчлах, хорих ял шийтгvvлсэн ялтан шvvхийн шийтгэх тогтоол хvчин тєгєлдєр болохоос ємнє гэр бvлийн гишvvн, тєрєл садантайгаа уулзах боломжгvй болсон. Гэтэл амьдрал дээр ялтан хорих ангид хуваарилагдан очихоос ємнє, ойрхон байгаа vед нь эцэг, эх, эхнэр, нєхєр, vр хvvхэд нь уулзах боломжийг хайдаг байна. Учир нь хорих ангид хуваарилагдан очсоноос хойш очиж уулзаж чадахгvй, хєрєнгє мєнгєний боломжгvй болох явдал их гардаг байна.

Иймд баривчлах, хорих ял шийтгvvлсэн ялтанг гэр бvлийн гишvvн, тєрєл садангийн хvнтэйгээ уулзах боломж олгохоор 331 дvгээр зvйлийг єєрчлєхєєр тєсєлд тусгасан.

15.Эрvvгийн хуульд “гэмт хэрэгт оногдуулах ял, эрvvгийн хариуцлагын бусад арга хэмжээг зєвхєн уг хуулиар тодорхойлох”-оор зааснаас гадна ял оногдуулах болон ялаас чєлєєлєх нєхцєл, байдлыг тодорхойлсон байдаг.

Уг хуулиар эдлээгvй vлдсэн ялыг єєр тєрлийн хєнгєн ялаар солих нєхцлийг тусгаагvй, єєрєєр хэлбэл эдлээгvй vлдсэн ялыг єєр тєрлийн хєнгєн ялаар солихгvй бєгєєд албадан хєдєлмєр хийлгэх, баривчлах, хорих ялыг торгох ялаар солихыг хориглосон /хуулийн 47.4/ байна. Гэтэл Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуулийн 334 дvгээр зvйлд эдлээгvй vлдсэн ялыг єєр тєрлийн хєнгєн ялаар солих ажиллагаа явуулахаар заасан нь Эрvvгийн хуулийн уг заалттай зєрчилдєж байгаа тул хуулийн 334 дvгээр зvйлд єєрчлєлт оруулж зєвхєн “ялаас хугацааны ємнє чєлєєлєх” ажиллагаа” байхаар тусгалаа.

16.Зєвхєн давж заалдах шатны шvvхийн эцэслэн шийдвэрлэсэн хэргийг хяналтын шатны шvvх хяналтын журмаар хэлэлцэх тул хуулийн 342.1-ийг єєрчлєхєєр тєсєлд тусгасан.

17.Хуулийн 347 дугаар зvйлд хэргийг хяналтын журмаар 5 шvvгчийн бvрэлдхvvнтэй хэлэлцээд гаргасан шийдвэр эцсийн байхаар тусгасан байхад, мєн зvйлд Улсын дээд шvvхийн Ерєнхий шvvгч дvгнэлт гарган хэргийг нийт шvvгчдийн бvрэлдхvvнтэй хянан хэлэлцэхээр заасан нь хоорондоо нийцэхгvй байна. Иймд Хяналтын журмаар хэргийг 5 шvvгчийн бvрэлдхvvнтэйгээр хянан шийдвэрлэж, тогтоол гаргахаар, энэхvv тогтоол хуульд харшилсан гэж Улын ерєнхий прокурор, Улсын дээд шvvхийн Ерєнхий шvvгч дvгнэлт гаргасан тохиолдолд хэргийг Улсын дээд шvvхийн нийт шvvгчдийн бvрэлдхvvнтэйгээр нэг удаа хянан хэлэлцэхээр тус тус єєрчлєлтийг тусгасан.

Гурав.Хуулийн тєслийн хасах, хvчингvй болгох зvйл, заалтын талаар:

1.Сэжигтнийг баривчлах, цагдан хорих гэдэг нь тусдаа зорилго бvхий байцаан шийтгэх бие даасан ажиллагаа байдаг тул баривчилсан хугацааг цагдан хоригдсон хугацаанд оруулан тооцохгvй байх шаардлагатай гэж vзэн хуулийн 58.7-г хасахаар тусгасан.

2.Хуулийн 101.2-т “хэд хэдэн шvvгдэгч гэм буруутай болох нь тогтоогдвол шvvхийн зардлын хэмжээг …, эд хєрєнгийн хэмжээг харгалзан шvvх хуваарилна” гэж заасан нь хvн бvр шvvхийн ємнє эрх тэгш байх зарчимд нийцэхгvй байгаа тул “эд хєрєнгийн” гэснийг хасахаар тусгасан.

3.Хуулийн 113.1, 113.4 нь хоорондоо зєрчилдєж байгаа тул 113.4-ийг хvчингvй болгохоор тєсєлд тусгасан.

4.Яллагдагч оргон зайлсан, эсхvл хаана байгаа нь мэдэгдэхгvй байгаа тохиолдолд прокурор яллагдагчийг шvvхэд шилжvvлэх боломжгvй, хэрэг бvртгэлт, мєрдєн байцаалтын шатанд хэргийг тvдгэлзvvлдэг, єєрєєр хэлбэл, энэ нь шvvхээс хэргийг тvдгэлзvvлэх vндэслэл болохгvй тул 229.1.1, 229.2, 247.3-ыг хvчингvй болгохоор тусгасан.

5.Шvvхийн тогтоолд давж заалдах гомдол, эсэргvvцэл бичих хугацааг тоолохдоо шvvхийн тогтоолыг “гардаж авснаас буюу танилцуулснаас хойш” тооцохоор хуульд туссан бєгєєд энд “гардаж авсан” гэсэг нь нарийвчилсан хугацаа болж чадахгvй байгаа тул хасахаар тусгасан.

5.Хуулийн 230.2, 307.1 нь хоорондоо зєрчилдсєн тул 307.1-ээс “230” гэснийг хасахаар тєсєлд тусгасан.

6.”Шvvхээр ял шийтгvvлж уг ялаа эдэлж байсан буюу эдэлж дууссан этгээдийн хэргийг хэрэг бvртгэлт, мєрдєн байцаалтад буцаах” гэсэн нь байцаан шийтгэх ажиллагаанд ийм процесс байхгvй тул хуулийн 322.3, 322.4-ийг хvчингvй болгохоор тусгасан.

7.Шvvх шvvгдэгчид оногдуулсан ялыг хэт хєнгєдсєн гэж vзвэл тогтоолыг хvчингvй болгож, хэргийг дахин хэлэлцvvлэхээр анхан шатны шvvхэд буцаахаар хуулийн 324.2-т заасан нь шvvх ялыг хvндрvvлэхээр буюу яллахаар доод шатны шvvхэд чиглэл єгч байгаа явдал бєгєєд шvvн таслах ажиллагаан дахь шvvхийн хєндлєнгийн байр суурь алдагдахаар заалт болсон тул уг хэсгийг хvчингvй болгохоор тусгасан.

8.Шvvхийн тогтоол уншиж сонсгомогц хуулийн хvчин тєгєлдєр болж, шvvхээс баривчлах, хорих ял шийтгvvлсэн этгээдэд шvvхийн тогтоолыг биелэгдэх хvртэл цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авч байгаа тул 330.1.2-т заасан дагуу “баривчлах, хорих ял шийтгvvлсэн бєгєєд гадуур байгаа ялтны шийтгэх тогтоолыг хэрэг бvртгэх, мєрдєн байцаах байгууллага хvлээн авч ялтныг шvvхийн шийдвэр гvйцэтгэх байгууллагад хvлээлгэж єгєх” хуулийн заалт хэрэглэгддэггvй байна. Иймд хуулийн 330.1.2, 330.3-ыг хvчингvй болгохоор тусгасан.

Хуульд дээр дурдсан нэмэлт, єєрчлєлттэй уялдуулах шаардлагатай болон найруулгын болоод дээр зарим нэр томъёог жигдлэхээр холбогдох нэмэлт, єєрчлєлтийг хийхээр тєсєлд тусгаж єгсєн.

Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуульд нэмэлт, єєрчлєлт оруулах тухай хуулийн тєсєлд “хяналтын шатны шvvхийн шийдвэр хуульд харшилсан гэж vзвэл Улсын ерєнхий прокурор эсрэгvvцэл бичих”-ээр єєрчлєлтийг тусгасантай холбогдуулан Шvvхийн тухай хуульд єєрчлєлт оруулах тухай хуулийн тєслийг боловсрууллаа.

Шинэчлэн батлагдсан Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуулиар хэрэг бvртгэх байгууллагын бvтэц зохион байгуулалтыг єєрчилж гал тvймэртэй тэмцэх, гааль, хил хамгаалах, татварын байгууллага хэрэг бvртгэлтийн ажиллагаа явуулахгvй болсон.

Гэтэл Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуульд нийцvvлж Галын аюулгvй байдлын тухай, Тагнуулын байгууллагын тухай, Гаалийн тухай, Хилийн тухай, Татварын ерєнхий хуулиар эдгээр байгууллагад хэрэг бvртгэх эрх олгосон заалтыг хvчингvй болгоогvй байна. Иймд холбогдох заалтыг хvчингvй болгосон тухай дээр дурдсан хуулиудад єєрчлєлт оруулахаар хуулийн тєсєл боловсруулна.

1 дvгээр зvйл.Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуульд дор дурдсан агуулга бvхий хэсэг, заалт нэмсvгэй:

1/40 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсгийн 6 дахь заалт:

“40.1.6.тєлбєрийн чадваргvй этгээд ємгєєлєгч оролцуулах хvсэлт гаргасан бол.

2/46 дугаар зvйлийн 7 дахь хэсэг:

“46.7.Шинжээч шинжилгээ хийх хугацааг хvндэтгэн vзэх шалтгаангvйгээр хэтрvvлсэн бол энэ хуулийн 77 дугаар зvйлд заасан хариуцлага хvлээлгэнэ.”

3/114 дvгээр зvйлийн 3 дахь хэсэг:

“114.3.Энэ хуулийн 114.2-т заасан дагуу гомдлыг шийдвэрлээд гаргасан Ерєнхий шvvгч, эсхvл тvvний томилсон шvvгчийн шийдвэрт дахин гомдол гаргахгvй.”

4/177 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсэг:

“177.2.Хэрэг бvртгэлтийг тvргэн шуурхай, бvрэн гvйцэд хийхийн тулд гэмт хэрэг илэрсэн буюу сэжигтэн, яллагдагч болон гэрч, хохирогчийн олонхи байгаа газарт хэрэг бvртгэлт явуулж болно.”

5/178 дугаар зvйлийн 4 дэх хэсэг:

“178.4.Тvдгэлзvvлсэн, хэрэгсэхгvй болгосон хэргийг сэргээсэн бол хэрэг бvртгэлтийн ажиллагаа явуулах хугацааг прокурор энэ хуулийн 178.2, 178.3-т зааснаар тогтооно.”

6/229 дvгээр зvйлийн 3 дахь хэсэг:

“229.3.Энэ хуулийн 229.1-т заасан тохиолдол арилсан бол шvvгч захирамж гарган хэргийг сэргээнэ.

7/230 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 5 дахь заалт:

“230.1.5.урьд сонсгосон ял дээр єєр ял нэмж сонсгох, эсхvл хэргийг хvндрvvлэн зvйлчлэх бол.”

8/236 дугаар зvйлийн 6 дахь хэсэг:

“263.6.Энэ хуулийн 263.3-т заасан журам нь насанд хvрээгvй шvvгдэгчийн мэдvvлгийг сонсоход нэг адил хамаарна.”

9/342 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсэг:

“342.2.Энэ хуулийн 342.1-д заасан гомдол, эсэргvvцэл гаргасан хэргийг хяналтын шатны шvvх заавал хянаж шийдвэрлэнэ.”

10/350 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 4 дахь заалт:

“350.1.4.тогтоол, магадлалыг хvчингvй болгож, хэргийг хэрэгсэхгvй болгох.”

11/370 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсэг:

“370.2.Байцаагдаж байгаа этгээдийн ємгєєлєгч хvсэлт гаргасан тохиолдолд єєрийн зардлаар байцаалтын явцыг дvрс бичлэгээр бэхжvvлэн авч болно.

2 дугаар зvйл.Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуулийн 32 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсгийн “хэрэг” гэсний ємнє “Энэ хуулийн 32.1-д заасан”, 44 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсгийн “эд хєрєнгийн” гэсний дараа “болон эд хєрєнгийн бус”, 68 дугаар зvйлийн 4 дэх хэсгийн “цагдан хорих бол” гэсний дараа “прокурор”, 77 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн “хэлмэрч” гэсний дараа “шинжээч”, 115 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн “эд хєрєнгийн” гэсний дараа “болон эд хєрєнгийн бус”, 145 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн “харин” гэсний дараа “16 насанд хvрээгvй гэрчид”, 172 дугаар зvйлийн 4 дэх хэсгийн “172.3.2” гэсний дараа “172.3.3, 172.3.4”, мєн хэсгийн “172.3.5” гэсний дараа “172.3.10”, 209 дvгээр зvйлийн 4 дэх хэсгийн “хохирогчид” гэсний дараа “3 хоногийн дотор”, 229 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсгийн 2 дахь заалтын “дvгнэлт” гэсний дараа “эсхvл”, 230 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 3 дахь заалтын “явуулахад” гэсний дараа “Эрvvгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн”, 242 дугаар зvйлийн гарчгийн болон мєн зvйлийн 1, 2 дахь хэсгийн “ємгєєлєгч” гэсний дараа “иргэдийн тєлєєлєгч”, 262 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсгийн “шvvгдэгч нэг бvрээс”, “шvvгдэгчид” гэсний дараа тус тус “яллагдагчаар татсан тогтоол”, 269 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсгийн “энэ хуулийн” гэсний дараа “145”, 323 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 1 дэх заалтын “24” гэсний дараа “208 дугаар”, 332 дугаар зvйлийн гарчигийн болон мєн зvйлийн 1 дэх хэсгийн “албадан ажил хийлгэх” гэсний ємнє “торгох”, 336 дугаар зvйлийн гарчгийн болон мєн зvйлийн 1 дэх хэсгийн “торгох ялыг” гэсний дараа “баривчлах” гэж тус тус нэмсvгэй.

3 дугаар зvйл.Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуулийн зарим зvйл, хэсэг, заалтыг дараахь байдлаар єєрчлєн найруулсугай:

1/5дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 11 дэх заалт:

“5.1.11.”гэр бvлийн гишvvн” гэж сэжигтэн, яллагдагч, шvvгдэгч, хохирогч, гэрчийн эхнэр, нєхєр, тэдэнтэй хамт амьдарч байгаа тєрєл, садангийн хvнийг;

2/26 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 2 дахь заалт:

“26.1.2.цагдаагийн байгууллага-энэ хуулийн 26.1.1, 27.1, 27.2-т зааснаас бусад хєнгєн, хvндэвтэр гэмт хэрэгт харьяалал харгалзахгvйгээр.”

3/26 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсэг:

“26.2.Дор дурдсан тохиолдолд дараахь албан тушаалтан энэ хуулийн 172 дугаар зvйлд заасан хойшлуулшгvй ажиллагаа явуулна.Yvнд:
26.2.1.Монгол Улсын хилийн гадна байгаа тус улсын тєрийн далбаа мандуулсан усан онгоц, агаарын хєлєг аялж яваа vед гарсан гэмт хэрэгт усан онгоцны ахмад, агаарын хєлгийн багийн дарга;
26.2.2.Монгол Улсаас гадаад улсад суугаа Дипломат тєлєєлєгчийн газрын эзэмшил нутагт гарсан гэмт хэрэгт тухайн Дипломат тєлєєлєгчийн газрын консулын асуудал эрхэлсэн ажилтан;
26.2.3.хорих ангийн харьяа нутаг дэвсгэр дээр ялтны vйлдсэн гэмт хэрэгт хорих ангийн дарга, орлогч дарга.”

4/27 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсэг:

“27.3.Мєрдєн байцаах байгууллагын мєрдєн байцаагч нь энэ хуулийн 27.1-д зааснаас бусад хvнд, онц хvнд гэмт хэрэгт болон Эрvvгийн хуулийн 156.1, 156.2 /Банкны тухай хууль тогтоомж зєрчих/, 157 /Банкны vйл ажиллагаанд албан тушаалын байдлаа урвуулж буюу хэтрvvлж оролцох/, 163.1, 163.2 /Хууль бусаар олж авсан эд хєрєнгє, мєнгийг ашиглах- угаах/, 164 /Санхvvгийн болон аж ахуйн vйл ажиллагааны нууцыг хууль бусаар олж авах, задруулах/, 263 /Тєрийн албан тушаалтан албаны эрх мэдэл буюу албан тушаалын байдлаа урвуулах/, 264 /Тєрийн албан тушаалтан эрх мэдлээ хэтрvvлэх/, 268.1 /Хээл хахууль авах/, 272.2 /Албан тушаалтан албан тушаалдаа хайнга хандах/, 273.2 /Тєсвийн хєрєнгийг зориулалтын бусаар зарцуулах/ дугаар зvйлд заасан гэмт хэрэгт мєрдєн байцаалт явуулна.”

5/32 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсэг:

“32.1.Хєнгєн, хvндэвтэр хэргийг шvvгч дангаар, хvнд, онц хvнд хэргийг 3 шvvгчийн бvрэлдхvvнтэйгээр анхан шатны журмаар сум буюу сум дундын, дvvргийн шvvх хянан шийдвэрлэнэ.”

6/34 дvгээр зvйлийн 1, 2 дахь хэсэг:

“34.1.Иргэдийн тєлєєлєгч нь шvvхийн хэлэлцvvлгийн vед оролцогчид асуулт тавих эрхтэй бєгєєд нотлох баримтыг судалж vнэлсний vндсэн дээр шvvгдэгчийн гэм буруугийн талаар саналаа бичгээр гаргах эрхтэй. Иргэдийн тєлєєлєгч саналаа шvvх хуралдаанд уншиж сонсгож болно.
34.2.Шvvх анхан шатны журмаар хэргийг 3 шvvгчийн бvрэлдхvvнтэй хянан шийдвэрлэхэд 3 иргэдийн тєлєєлєгчийг оролцуулна.

7/68 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсэг:

“68.3.Энэ хуулийн 68.1, 68.2-т заасан vндэслэл, шаардлага байвал хэрэг бvртгэгч, мєрдєн байцаагч энэ тухай vндэслэл бvхий тогтоол vйлдэж прокурорт танилцуулах бєгєєд прокурор нь шvvхэд танилцуулж батлуулна.”

8/69 дvгээр зvйлийн 3 дахь хэсэг:

“69.3.Хэргийн ээдрээ тєвєгтэй байдлыг харгалзан яллагдагчийг цаашид хорьж мєрдєх зайлшгvй шаардлагатай бол шvvх хорьж мєрдєх хугацааг тухай бvр 30 хvртэл хоногоор сунгах бєгєєд яллагдагчийг хорьж мєрдєх нийт хугацаа хvндэвтэр гэмт хэрэгт 4 сараас, хvнд гэмт хэрэгт 12 сараас, онц хvнд гэмт хэрэгт 24 сараас хэтэрч болохгvй.”

9/113 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсэг:

113.1.Шvvхэд хэрэг хянан шийдвэрлэх vед гаргасан шvvгчийн захирамж, шvvхийн тогтоолын талаар дээд шатны шvvхэд бичгээр гомдол гаргах ба тvvнийг дээд шатны шvvх ердийн журмаар хянан шийдвэрлэнэ.

10/172 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсгийн 10 дахь заалт:

“172.3.10.гэмт хэрэгт сэрдэгдэж байгаа этгээдийг энэ хуулийн 58, 59 дvгээр зvйлд заасан vндэслэл, журмын дагуу баривчлах.”

11/178 дугаар зvйлийн 2, 3 дэх хэсэг:

“178.2.Хэрэг бvртгэлтийн нэмэлт ажиллагаа хийх зайлшгvй шаардлага гарвал хэрэг бvртгэлтийн хугацааг тухай бvр хєнгєн гэмт хэрэгт 15 хvртэл, хvндэвтэр гэмт хэрэгт 30 хvртэл хоногоор сунгах бєгєєд хєнгєн гэмт хэрэгт хяналт тавьж байгаа прокурор 2 удаа, сум буюу сум дундын ахлах, дvvргийн прокурор, дагнасан прокурорын туслах 5 удаа, аймаг, нийслэлийн болон дагнасан прокурор 3 удаа, Улсын ерєнхий прокурорын туслах, орлогч тус бvр 1 удаа, хvндэвтэр гэмт хэрэгт хяналт тавьж байгаа прокурор 3 удаа, сум буюу сум дундын ахлах, дvvргийн прокурор, дагнасан прокурорын туслах 6 удаа, аймаг, нийслэлийн болон дагнасан прокурор 5 удаа, Улсын ерєнхий прокурорын туслах, орлогч тус бvр 2 удаа сунгана. Хэрэг бvртгэлтийн хугацааг цаашид сунгах асуудлыг Улсын ерєнхий прокурор шийдвэрлэнэ.

178.3.Шvvхээс хэргийг хэрэг бvртгэлтэд буцаасан тохиолдолд прокурор нэмэлт хэрэг бvртгэлтийн ажиллагаа явуулах хугацааг энэ хуулийн 178.2-т заасныг баримтлан тогтооно.”

12/208 дугаар зvйлийн 3 дэх хэсэг:

“208.3.Нэмэлт нотлох баримтыг цуглуулах бvхий л ажиллагааг хийсэн боловч сэжигтэн, яллагдагч гэмт хэрэг vйлдэхэд оролцсон болох нь нотлогдоогvй бол сэжигтнээр тооцсон, яллагдагчаар татсан тогтоолыг хvчингvй болгоно.”

13/235 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсэг:

“235.1.Тєр, байгууллага, хувь хvний нууцыг хамгаалах болон насанд хvрээгvй этгээдэд холбогдох хэрэг хянан шийдвэрлэхээс бусад бvх шатны шvvхийн шvvх хуралдааныг нээлттэй явуулна.”

14/240 дvгээр зvйлийн 3 дахь хэсэг:

“240.3.Шvvгдэгч шvvх хуралдаанд ирээгvй бол хэрэг хэлэлцэх ажиллагааг хойшлуулна.”

15/247 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсэг:

“247.1.Шvvгдэгч сэтгэцийн болон єєр хvнд євчний улмаас шvvхэд ирэх бололцоогvй болсон нь шинжээчийн дvгнэлт, эсхvл эмнэлгийн байгууллагын тодорхойлолтоор нотлогдсон бол шvvх тэр шvvгдэгчийн хувьд тvvнийг эдгэртэл хэргийг тvдгэлзvvлж, бусад шvvгдэгчийн хувьд шvvх хуралдааныг vргэлжлvvлнэ.”

16/262 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсэг:

“262.1.Шvvхийн хэлэлцvvлэг улсын яллагч хэрэг бvртгэлт явуулсан хэрэгт яллагдагчаар татсан тогтоол, мєрдєн байцаалт явуулсан хэрэгт яллах дvгнэлт уншиж сонсгосноор эхэлнэ.”

17/302 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсэг:

“302.1.Шийтгэх ба цагаатгах тогтоолыг уншин сонсгосноос хойш 7 хоногийн дотор уг тогтоолын хувийг шийтгэгдсэн болон цагаатгагдсан этгээдэд гардуулж єгнє.

18/310 дугаар зvйл:
“310 дугаар зvйл. Давж заалдах шатны шvvхэд ирсэн хэргийгхуваарилах
310.1. Давж заалдах шатны шvvхэд ирсэн гомдол, эсэргvvцэлтэй хэргийг аймаг, нийслэлийн шvvхийн Ерєнхий шvvгч хvлээн авч, хэргийг хуваарилна.”

19/331 дvгээр зvйл:

“331 дvгээр зvйл.Баривчлах, хорих, цаазаар авах ял шийтгvvлсэн ялтанг гэр бvлийн гишvvд, тєрєл садангийн хvнтэй уулзуулах

331.1.Шvvгч баривчлах, хорих ял шийтгvvлсэн ялтанд шийтгэх тогтоол биелvvлэхийн ємнє, цаазаар авах ял шийтгvvлсэн ялтанд шvvх хуралдаан дуусмагц гэр бvлийн гишvvн, тєрєл, садангийн хvнтэйгээ нэг удаа уулзах боломж олгоно.

20//342 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсэг:

“342.1.Давж заалдах шатны шvvх хэргийг эцэслэн шийдвэрлэхдээ Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуулийг ноцтой зєрчсєн, Эрvvгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн гэж vзвэл энэ хуулийн 303, 304 дvгээр зvйлд заасны дагуу хяналтын шатны шvvхэд гомдол, эсэргvvцэл гаргах эрхтэй.”
21/347 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсэг:

“347.2.Энэ хуулийн 347.1-д заасан тогтоол хуульд харшилсан гэж Улсын ерєнхий прокурор эсэргvvцэл бичсэн, эсхvл Улсын дээд шvvхийн Ерєнхий шvvгч дvгнэлт гаргасан тохиолдолд хэргийг Улсын дээд шvvхийн нийт шvvгчдийн бvрэлдэхvvнтэйгээр нэг удаа хянан хэлэлцэнэ.”

22/366 дугаар зvйлийн 4 дэх хэсэг:

“366.4.Насанд хvрээгvй этгээдийг хорьж мєрдєх vндсэн хугацаа нэг сар байх бєгєєд хорьж мєрдєх нийт хугацаа хvндэвтэр гэмт хэргийн яллагдагчид 2 сараас, хvнд гэмт хэргийн яллагдагчид 4 сараас, онц хvнд гэмт хэргийн яллагдагчид 8 сараас хэтэрч болохгvй.”

4 дvгээр зvйл.Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуулийн 26 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 1 дэх заалтын “дугаар” гэснийг “дvгээр”, 28 дугаар зvйлийн “дээд шатны прокурорт тайлбар гаргах” гэснийг “5 хоногийн дотор дээд шатны прокурорт бичгээр тайлбар гаргах”, 58 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн “баривчилна” гэснийг “баривчилж болно”, 68 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсгийн 2 дахь заалтын “оргон зайлж болзошгvй” гэснийг “оргон зайлахыг завдсан”, 101 дvгээр зvйлийн 2 дахь хэсгийн “хэр хэмжээ, эд хєрєнгийн байдлыг” гэснийг “хэр хэмжээг”, 165 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсгийн “дахин шинжилгээ хийлгэхээр єєр шинжээчид даалгаж болно” гэснийг “давтан шинжилгээ хийлгэхээр гурваас доошгvй шинжээч бvхий шинжилгээний хэсэгт даалгана”, 166 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн “Дараахь vндэслэлийн аль нэг нь байгаа бєгєєд байцаан шийтгэх ажиллагаа явуулж болохгvй нєхцєл байдал vvсээгvй, гэмт хэрэг гарсныг хангалттай нотлох баримт байвал эрvvгийн хэрэг vvсгэнэ:” гэснийг “Энэ хуулийн 24.1-д заасан тохиолдол байхгvй бєгєєд гэмт хэрэг гарсан талаар хангалттай баримт сэлт болон дараахь шалтгааны аль нэг нь байвал эрvvгийн хэрэг vvсгэнэ”, 177 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсгийн дугаарыг 177 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсэг болгон, 182 дугаар зvйлийн 4 дэх хэсгийн “сум буюу сум дундын, дvvргийн ахлах прокурор, дагнасан прокурорын орлогч 5 сар хvртэл, аймаг, нийслэлийн болон дагнасан прокурор 9 сар хvртэл” гэснийг “сум буюу сум дундын ахлах прокурор, дvvргийн прокурорын орлогч 2 сар хvртэл, дvvргийн прокурор болон аймаг, нийслэл, дагнасан прокурорын орлогч 5 сар хvртэл, аймаг, нийслэлийн болон дагнасан прокурор 7 сар хvртэл”, 209 дvгээр зvйлийн 5 дахь хэсгийн “мэдэгдсэн” гэснийг “хvлээн авсан”, 211 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсгийн “хуулийн 210 дугаар зvйлд” гэснийг “хуульд”, 304 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсгийн “гардаж авсан буюу танилцуулснаас” гэснийг “уншиж сонсгосноос”, 311 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсгийн “ийм хvсэлт” гэснийг “шvvх хуралдаанд оролцох хvсэлтээ бичгээр”, 332 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 1, 2 дахь заалт, мєн зvйлийн 3 дахь хэсэг, 333 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн “шийтгvvлсэн этгээд” гэснийг “ялтан”, 332 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсгийн “этгээдийн” гэснийг “ялтны”, 333 дугаар зvйлийн 4 дэх хэсэг, 337 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн “этгээдийг” гэснийг “ялтныг”, 334 дvгээр зvйлийн “суллах, эдлээгvй vлдсэн ялыг єєр тєрлийн хєнгєн ялаар солих” гэснийг “чєлєєлєх”, 338 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн “шийтгvvлсэн этгээдийн” гэснийг “ялтны”, 337 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсгийн “этгээд” гэснийг “ялтан”, “этгээдийн” гэснийг “ялтны” гэж, 347 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн “гаргах бєгєєд энэ нь эцсийн шийдвэр байна” гэснийг “гаргана”, 349 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсгийн “хvсэлт” гэснийг “хvсэлтээ бичгээр”, 362 дугаар зvйлийн гарчгийн “магадлал” гэснийг “шийдвэр” гэж тус тус єєрчлєх.

5 дугаар зvйл.Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуулийн 26 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 1 дэх заалтын “175/Эд зvйлийн хууль бусаар хил нэвтрvvлэх/”, 68 дугаар зvйлийн 9 дэх хэсгийн “насанд хvрээгvй этгээд,”, 170 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсгийн “хууль бусаар”, 172 дугаар зvйлийн 4 дэх хэсгийн “172.3.8”, 208 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 3 дахь заалтын “сэжигтэн”, мєн зvйлийн 2 дахь хэсгийн “сэжигтэн”, “тусгаарлаж”, 250 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсгийн “хэргийг нэмэлт мєрдєн байцаалтад буцаах, хэрэгсэхгvй болгох”, 282 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн “бvрэлдхvvн”, 302 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсгийн “хохирогч”, 307 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн “230”, 323 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 1 дэх заалтын “дvгээр” гэснийг тус тус хасах.

6 дугаар зvйл.Эрvvгийн байцаан шийтгэх хуулийн 59 дvгээр зvйлийн 7 дахь хэсэг, 113 дугаар зvйлийн 4 дэх хэсэг, 205 дугаар зvйлийн 6 дахь хэсэг, 208 дугаар 1 дэх хэсгийн 2 дахь заалт, 229 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсгийн 1 дэх заалт, мєн зvйлийн 2 дахь хэсэг, 240 дvгээр зvйлийн 2 дахь хэсэг, 242 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсэг, 247 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсэг, 302 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсэг, 322 дугаар зvйлийн 3, 4 дэх хэсэг, 324 дvгээр зvйлийн 2 дахь хэсэг, 330 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 2 дахь заалт, мєн зvйлийн 3 дахь хэсгийг тус тус хvчингvй болгосугай.

7 дугаар зvйл.Энэ хууль 2004 оны … дугаар сарын …-ны єдрєєс эхлэн хvчин тєгєлдєр болно.

Нэг.Хуулийн тєсєл боловсруулах шаардлага

2003 оны 3 дугаар сард болсон Шvvх эрх мэдлийн болон Хууль сахиулах тєв, орон нутгийн. байгууллагуудын удирдах ажилтны нэгдсэн зєвлєлгєєнєєс Улсын дээд шvvхийн ерєнхий шvvгч, Хууль зvй, дотоод хэргийн сайд, Улсын Ерєнхий прокурорын хамтран гаргасан зєвлємжийн хvрээнд шинээр батлагдсан багц хуулийн хэрэгжилт, vр нєлєєг судалсны vндсэн дээр эдгээр хуулиудад нэмэлт, єєрчлєлт оруулах хуулийн тєслийг боловсруулах vvргийг холбогдох байгууллага, албан тушаалтанд єгсєн юм.

Энэ ажлын хvрээнд Иргэний хэрэг шvvхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг єдєр тутам хэрэглэж байгаа практик ажилтнууд болон хэрэгжvvлэгч байгууллагын саналыг авч, Хууль, Улсын Их хурлын шийдвэрийн тєсєл боловсруулах, єргєн мэдvvлэх журмын тухай хуулийн 3.1.1-д заасны дагуу уг хуулийн хэрэгжилт, vр нєлєєг судлан vзсэний vндсэн дээр хуулийн тєслийг боловсруулав.

Хуулийн хэрэгжилт, vр нєлєєний талаар аймаг, нийслэлийн шvvх, прокурорын газар, ємгєєлєгчдийн холбоо, Улсын дээд шvvх, Хууль зvйн vндэсний тєв, Хvний эрхийн Yндэсний комисс зэрэг нийт 30 гаруй байгууллагаас санал авахаар явуулсан бєгєєд эдгээрээс 20 гаруй байгууллагаас санал ирснийг нэгтгэн судалсны vндсэн дээр хуулийн тєслийг боловсруулав.

Шинэ vзэл баримтлал, зарчмын дагуу батлагдсан ИХШХШТ хууль нь манай орны нєхцєлд тохирсон, шvvхийн ачаалал, шvvхийн ажиллагааны шуурхай байдлыг бий болгосон, иргэдэд шvvхийн vйл ажиллагаа чирэгдэлгvй болоход дєхєм болж, зєрчигдсєн эрхээ шvvхээр хамгаалуулах, мэтгэлзэх зарчмыг бvрэн утгаар нь хэрэгжvvлэх, шинэлэг хууль болсон гэдгийг санал авсан байгууллагууд санал нэгтэйгээр хvлээн зєвшєєрсєн байна.

2002 онд батлагдсан ИХШХШТ хуулийн vзэл баримтлал, ерєнхий зарчмыг хєндєлгvй хуульд байгаа салаа утгаар ойлгож болох vг, vсэг, нэр томъёо, найруулгыг засах, тvvнчлэн бусад хуультай уялдуулах чиглэлээр зарим єєрчлєлт оруулах нь зvйтэй гэж vзэв.

Хоёр.Хуулийн тєслийн ерєнхий бvтэц, зохицуулах харилцаа, хамрах хvрээ

Хуулийн тєсєл нь 7 зvйл зvйлтэй бєгєєд 1 дvгээр зvйлд хуульд шинээр нэмж буй зvйл, хэсэг, заалтын талаар тусгасан бєгєєд уг хуульд 1 зvйл, 4 хэсэг, 4 заалт шинээр нэмж оруулахаар, 2 дугаар зvйлд хуульд нэмж буй зарим vг, vсэг, єгvvлбэрийн талаар, 3 дугаар зvйлд хуулийн зарим хэсэг, заалтыг єєрчлєн найруулж буй талаар тусгасан бєгєєд уг хуулийн 2 зvйл, 8 хэсэг, 2 заалтыг єєрчлєн найруулахаар, 4 дvгээр зvйлд хуулийн зарим vг, vсэг, єгvvлбэрийг єєрчилж буй талаар, 5 дугаар зvйлд хуулийн зарим vг, vсгийг хассан талаар, 6 дугаар зvйлд хуулийн зарим хэсэг, заалтыг хvчингvй болгож байгаа талаар тусгасан бєгєєд уг хуулийн 3 хэсгийг хvчингvй болгохоор тус тус заасан болно.

Хуулийн тєслийн хамарч буй хvрээ нь ерєнхийдєє хуулийн агуулгыг нарийвчлан тодруулсан болон салаа утгаар ойлгож болох нэр томъёо, vг, єгvvлбэр, хэсэг, заалтуудыг нэмж, єєрчлєн, давхардсан, шаардлагагvй заалтыг хасаж, хvчингvй болгож байгаа юм.

Хуулийн тєсєлд тусгагдсан нэмэлтийн талаар:

1/ИХШХШТ хуулийн 20 дугаар зvйлд хэрэг шилжvvлэх vндэслэлvvдийг заасан боловч уг vндэслэлээс єєр шалтгаанаар хэргийг шилжvvлж, тэр нь илтэд vндэслэлгvй бол тvvнийг хэрхэн шийдвэрлэх зохицуулалтыг хуульд тусгаж єгєєгvй байна. Иймд хэрэг шилжvvлсэн нь илтэд vндэслэлгvй байвал хэрэг хvлээн авсан шvvх ямар ажиллагаа явуулах талаар нэмэлт оруулахаар тусгав.

2/Зохигчид шvvх хуралдаанд оролцсон бол шvvхийн шийдвэрийг зохигч єєрєє шvvхээс хvлээн авах заалтыг тэдний vvрэг болгон оруулахаар тусгасан, харин зохигчид шvvх хуралдаанд оролцоогvй тохиолдолд шvvхийн шийдвэрийг тэдэнд хvргэж єгєх заалтыг орууллаа. Энэ нь зохигчийн vvргээ ухамсарлах, иргэний хэргийг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зохигчдын идэвхитэй байх зарчимтай нийцэх юм.

3/ Хуулийн 69 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсэгт “тодорхой vйл ажиллагаа гvйцэтгvvлэх, эсхvл тодорхой vйл ажиллагаа гvйцэтгэхгvй байхыг хариуцагчид даалгах” гэсэн 5 дахь хэсэг нэмсэн. Уг хуулийн 156 дугаар зvйлд зааснаар шvvх тєрийн захиргаа, шvvх, прокурор, хэрэг бvртгэх, мєрдєн байцаах болон бусад аж ахуйн нэгж, байгууллага тэдгээрийн албан тушаалтны шийдвэр, vйл ажиллагаанд гаргасан гомдол, тєрийн болон орон нутгийн ємчийн хєрєнгєєр худалдан авах бараа, ажил, vйлчилгээний гvйцэтгэгч сонгох журмын тухай хуульд заасны дагуу тендерийн хорооны шийдвэр, vйл ажиллагаанд гаргасан гомдлыг авч хэлэлцдэг юм. Гэтэл 69 дvгээр зvйлд заасан шvvхийн шийдвэрийг баталгаажуулах арга хэмжээнд хариуцагчаас ямар нэгэн тодорхой vйл ажиллагаа явуулахыг хориглох тухай заалт байхгvй байгаа юм. Иймд энэ 2 заалтыг уялдуулах зорилгоор энэхvv нэмэлтийг оруулж байна.

4/Шийдвэрлэж байгаа хэргийн талаар єєр орон нутгаас нотлох баримт бvрдvvлэх зайлшгvй шаардлагатай бол зохигчийн хvсэлтийг vндэслэн тодорхой ажиллагаа гvйцэтгvvлэхээр холбогдох шvvхэд даалган шvvхийн даалгавар явуулж байгаа болон хэргийг шийдвэрлэхэд тодорхой асуудлыг тодруулах зорилгоор шинжээч томилж байгаа нь тодорхой цаг хугацаа шаардагдаг байна. Ийм цаг хугацаа шаардлагатай vед хуулийн 80 дугаар зvйлд заасны дагуу хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг тодорхой хугацаагаар хэргийг тvдгэлзvvлж байх нь зvйтэй юм. Yvнийг vндэслэн хуульд 80.1.8- дахь заалт нэмэв.

5/Хуулийн 120.2-д заасан давж заалдах журмаар болон хяналтын журмаар гомдол гаргах хугацааг хvндэтгэн vзэх шалтгааны улмаас хэтрvvлсэн нєхцєлд тухайн этгээдийн Yндсэн хуулиар олгогдсон шvvхийн шийдвэрт давж заалдах эрхийг эдлvvлэх нь зvйтэй гэж vзэн тєсєлд шvvх хугацаа сэргээлгэх хvсэлтийг авч vзэн шийдвэрлэх талаар заалт оруулав.

6/Хуульд давж заалдах гомдлоос татгалзах vндэслэлийг тусгасан атлаа хяналтын гомдлоосоо зохигч татгалзвал ямар журам баримтлах талаар тусгаагvй байсныг шинээр тусгав.

7/Хуулийн 181.6-д “…нєхцєлд хэргийг ердийн журмаар хянан шийдвэрлэнэ…” гэсний ємнє “шийдвэрийг хvчингvй болгож” гэж нэмж байгаа. Хуулийн 181.5-д шинээр илэрсэн нєхцєл байдлаас шийдвэрийг хянуулах тухай гомдлоор уг шийдвэрийг шvvх хянан vзээд гомдлыг хангах, эсхvл хvчингvй болгох тухай тогтоол гаргахаар тусгасан атлаа хvсэлтийг хангасан тохиолдолд шийдвэрийг хvчингvй болгох талаар заалт тусгаагvй учир энэ заалтыг шинээр тусгав.

8/Шvvхийн шийдвэрийг шинээр илэрсэн нєхцєл байдлын улмаас хянуулах тухай хvсэлт гаргасан этгээд шvvх хуралдаанаас ємнє хvсэлтээсээ татгалзсан бол ямар журам баримтлах заалтыг шинээр оруулав.

Хуулийн тєсєлд тусгагдсан єєрчлєлтийн талаар:

1/Хуулийн 74.5-д хялбаршуулсан журмаар хэргийг шийдвэрлэсэн тохиолдолд улсын тэмдэгтийн хураамжийн хэмжээг тал хувиар бууруулж тогтоох заалттай уялдуулах зорилгоор хуулийн 59.4-дэх хэсгийг vvнд нийцvvлэн єєрчлєн найруулав.

2/Хуулийн 82.1.2 дахь хэсгийг “Хєдєлмєрийн харилцаанаас vvссэн маргаан” гэж єєрчлєв. Хуулийн 82.1.2-т шvvгч дангаар хянан шийдвэрлэх хэрэгт Хєдєлмєрийн тухай хуулийн 128.1.2 буюу ажилтны ажлаас буруу халагдсан шилжvvлсэн тухай гомдлыг дангаар, харин 69 дvгээр зvйл буюу цалин хєлстэй холбоотой маргааныг бvрэлдхvvнтэй шийдвэрлэхээр заасан. Гэтэл энэхvv хоёр маргаан нь хоорондоо салшгvй холбоотой юм. Энэ байдлаас харахад Хєдєлмєрийн харилцаатай холбоотой маргаан хоорондоо холбоотой байдгаас гадна нилээд маргаантай асуудал байдаг учраас бvрэлдхvvнтэй шийдвэрлэж байх нь зvйтэй гэж vзэв.

3/Хэргийг шинээр илэрсэн нєхцєл байдлын улмаас дахин хянуулах vндэслэлтэй гэж шvvх тогтоовол ямар журам баримтлахыг 181.6-ийг єєрчлєн найруулах замаар тусгаж єгєв

4/УИХ-аас 2003 онд баталсан Арбитрын тухай хуультай нийцvvлэх зорилгоор хуулийн 184 дvгээр зvйлийн 2 дахь хэсгийг єєрчлєн найруулав.

Хуулийн тєсєлд тусгагдсан хуулийн зарим зvйл, заалтыг хvчингvй болгож байгаа талаар:

1/Шаардлагатай гэж vзвэл шvvх шийдвэрээ гаргахаас ємнє хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд єєр нэхэмжлэгч, хариуцагчийн татан оролцуулж болно гэсэн хуулийн 27 дугаар зvйлийн 3 дахь заалтыг хvчингvй болгохоор тусгасан. Ингэснээр хуулийн 28 дугаар зvйлд тусгасан нэхэмжлэгч нь нэхэмжлэл гаргах эрхгvй, хариуцагч нь уг нэхэмжлэлийн жинхэнэ хариуцагч биш бол шvvх тэдгээрийг жинхэнэ нэхэмжлэгч, хариуцагчаар сольж болох тухай 28 дугаар зvйлтэй зєрчилдєж байсныг єєрчилж байгаа юм.
2/Хуулийн 65.1.9-д хариуцагчийн хаяг тодорхойгvй гэсэн vндэслэлээр нэхэмжлэлийг хvлээн авахаас татгалзах заалтыг хvчингvй болгов. Хуулийн 65.1.11-д энэ хуулийн 62 дугаар зvйлд заасан шаардлагыг хангаагvй бол нэхэмжлэлийг хvлээн авахаас татгалзахаар тусгасан бєгєєд уг 62 дугаар зvйлд нь хариуцагчийн хаяг тодорхой байх шаардлагыг тавьсан учир 65.1.9, 65.1.11 дэх заалтууд нь давхардаж байсан юм.
3/ “Хэргийг 3 шvvгчийн бvрэлдэхvvнтэйгээр хянан шийдвэрлэж байхад 3 шvvгч гурван єєр санал гаргавал шvvх хуралдаан даргалагчийн саналаар шийдвэр гаргаж, эсрэг саналтай 2 шvvгчийн саналыг бичгээр авч шийдвэрт хавсаргана” гэсэн 114 дvгээр зvйлийн 4 дэх хэсгийг хvчингvй болгохоор тусгав. Энэ заалт нь 95.1-д “Шvvх бvрэлдэхvvнй асуудал бvрийг олонхийн саналаар шийдвэрлэнэ.”, 114.3-д “хэргийг 3 шvvгчийн бvрэлдэхvvнтэйгээр шийдвэрлэж байгаа бол олонхийн саналаар шийвэр гаргана” гэсэн заалтуудтай зєрчилдєж байгаа тул хvчингvй болгох нь зvйтэй гэж vзсэн.
4/Хуулийн 178.3 дахь заалт нь мєн хуулийн 176.5-тай давхардаж байгаа тул уг заалтыг хvчингvй болгохоор тусгав.

Гурав.Хуулийн тєсєл батлагдсаны дараа vvсэх vр дагавар
Уг нэмэлт, єєрчлєлт оруулах тухай хуулийн тєсєл батлагдсанаар практик ажилтнууд болон хуулийг хэрэглэх хvмvvст тодорхой бус ойлголтууд нэг мєр ойлгогдох, хуульд байсан зєрчилтэй болон бусад хуультай нийцэх болно.

Дєрєв.Хуулийн тєсєлтэй уялдан бусад хуульд нэмэлт, єєрчлєлт орох санал
Энэхvv нэмэлт, єєрчлєлт оруулах тухай хуулийн тєслийг дагалдуулан Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуульд дараахь єєрчлєлтийг оруулахаар тєлєвлєж байна:

1.Хуулийн 6 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 2-д заасан эд хєрєнгийн бус, тvvнчлэн vнэлж болохгvй нэхэмжлэлд 250 тєгрєг гэснийг зах зээлийн эдийн засгийн єнєєгийн vнийн ханш, шvvхэд шийдвэрлэж байгаа хэргийн дундаж зардалтай уялдуулан єєрчлєлт оруулах нь зvйтэй гэж vзэж байна.

2.Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуульд тєсвийн байгууллага анхан шатны шvvхэд нэхэмжлэл гаргаж байгаа тохиолдолд улсын тэмдэгтийн хураамжаас чєлєєлєгдєхєєр заасантай уялдуулан мєн давж заалдах болон хяналтын журмаар гомдол гаргаж байгаа тохиолдолд улсын тэмдэгтийн хураамжаас чєлєєлєх нь зvйтэй гэж vзэв. Улсын тэмдэгтийн хураамж нь тєсєвт тєвлєрдєг учир тєсвийн байгууллагаас ийм хураамж авах шаардлагагvй гэж vзэв.

1 дvгээр зvйл.Иргэний хэрэг шvvхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуульд дор дурдсан агуулгатай 20 дугаар зvйлийн 4 дэх хэсэг, 69 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсгийн 5 дахь заалт, 80 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 8, 9 дэх заалт, 93 дугаар зvйлийн 4 дэх хэсэг, 120 дугаар зvйлийн 6 дахь хэсэг, 170 дугаар зvйлийн 5, 6 дахь хэсэг, 171 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсгийн 3 дахь заалт, 1731 дvгээр зvйл, 180 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсэг тус тус нэмсvгэй.

1/20 дугаар зvйлийн 4 дэх хэсэг:
20.4.Хэрэг шилжvvлсэн нь илтэд vндэслэлгvй байвал хэрэг хvлээн авсан шvvх “Шvvхийн тухай хуулийн 37.1.6”-д заасны дагуу дээд шатны шvvхийн Ерєнхий шvvгчид тавьж шийдвэрлvvлнэ.”

2/ 69 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсгийн 5 дахь заалт:
“69.1.5.энэ хуулийн арвандєрєвдvгээр бvлэгт заасан гомдлоор авч хэлэлцэх хэргийг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны хувьд тодорхой vйл ажиллагаа гvйцэтгvvлэх, эсхvл тодорхой vйл ажиллагаа гvйцэтгэхгvй байхыг хариуцагчид даалгах.”

3/80 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 8, 9 дэх заалт:
“80.1.8.энэ хуулийн 41 дvгээр зvйл, 47.1 дэх хэсэгт заасан ажиллагаа явуулж байгаа бол.
80.1.9.зохигч, гуравдагч этгээд зургаан сараас дээш хугацаагаар гадаад явсан бол.”

4/93 дугаар зvйлийн 4 дэх хэсэг:
“93.4.Энэ хуулийн 93 дугаар зvйлийн 1, 2, 3 дахь заалт нь Улсын дээд шvvхэд хамаарахгvй.”

5/120 дугаар зvйлийн 6 дахь хэсэг:
“120.6.Энэ хуулийн 120.2-т заасан хугацааг хvндэтгэн vзэх шалтгаанаар хэтрvvлсэн бол хугацаа сэргээлгэх хvсэлтийг анхан шатны шvvхэд гаргах ба хvсэлтийг хангах эсэхийг шvvгчийн захирамжаар шийдвэрлэнэ.”

6/171 дvгээр зvйлйн 1 дэх хэсгийн 3 дахь заалт:
“171.1.3. тогтоол, захирамж, шийтгэвэрт єєрчлєлт оруулах.”

7/1731 дvгээр зvйл. Хяналтын гомдлоос татгалзах

“1731.1.Хяналтын гомдол гаргасан этгээд хяналтын шатны шvvх хуралдаанаас ємнє гомдлоосоо татгалзвал шvvх тvvнийг гомдол гаргаагvйд тооцно.
1731.2.Энэ хуулийн 1731.1-д заасан тохиолдолд улсын тэмдэгтийн хураамжийг буцаан олгох тухай шvvгч захирамж гаргана.
1731.3.Хяналтын гомдол гаргахад энэ хуульд заасан журмыг баримтлаагvй бол хяналтын шатны шvvх гомдлыг хvлээн авахгvй бєгєєд энэ тухай шvvгч захирамж гаргана.”

8/180 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсэг:

“180.3.Шvvхийн шийдвэрийг шинээр илэрсэн нєхцєл байдлын улмаас хянуулах тухай хvсэлт гаргасан этгээд шvvх хуралдаанаас ємнє хvсэлтээсээ татгалзвал шvvх тvvнийг хvсэлт гаргаагvйд тооцно.”

2 дугаар зvйл. Иргэний хэрэг шvvхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 25 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 4 дэх заалтын “…шvvгч” гэсний дараа ”иргэдийн тєлєєлєгч, шvvх хуралдааны нарийн бичгийн дарга”, 28 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн “…хариуцагч биш этгээдийг жинхэнэ хариуцагчаар” гэсний дараа “нэхэмжлэгчийн зєвшєєрлєєр”, 107 дугаар зvйлийн 2, 3 дахь хэсгийн “…гуравдагч этгээд” гэсний дараа “тvvний тєлєєлєгч буюу ємгєєлєгч”, 120 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсэг, 161 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсэг, 167 дугаар зvйлийн 5 дахь хэсгийн “гуравдагч этгээд” гэсний дараа “тvvний тєлєєлєгч буюу ємгєєлєгч”, 172 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсгийн 1-д заасан “зохигч” гэсний дараа “гуравдагч этгээд”, 178 дугаар зvйлийн 1дэх хэсгийн 5 дахь заалтын “шийдвэрийг” гэсний дараа “магадлал, тогтоолыг” гэж тус тус нэмсvгэй.

3 дугаар зvйл.Иргэний хэрэг шvvхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 20 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсгийг, 28 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсгийг, 59 дvгээр зvйлийн 4 дэх хэсгийг, 65 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 8 дахь заалтыг, 67 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 3 дахь заалтыг, 82 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 2 дахь заалтыг, 84 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсгийг, 117 дугаар зvйлийг, 119, 120 дугаар зvйлийг, 170 дугаар зvйлийг, 171 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсгийг, 181 дvгээр зvйлийн 6 дахь хэсгийг, 184 дvгээр зvйлийн 2 дахь хэсгийг тус тус дор дурдсанаар єєрчлєн найруулсугай.

1/20 дугаар зvйлийн дугаар зvйлийн 2 дахь хэсгийг:
“20.2. Энэ хуулийн 13.2-т зааснаар арбитрт харъяалагдах хэрэг бол шvvгч 65.1.1-д зааснаар захирамж гарган нэхэмжлэлийг хvлээн авахаас татгалзана.”

2/28 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсгийг:
“28.2. “Энэ хуулийн 28.1-д заасан нэхэмжлэл гаргах эрхгvй этгээд єєрийг нь солихыг зєвшєєрєєгvй бол шvvх тvvнийг гуравдагч этгээдийн хувьд оролцуулж болно.”

3/59 дvгээр зvйлийн 4 дэх хэсгийг:
“59.4.Энэ хуулийн Долдугаар бvлэгт заасан журмаар хэргийг хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлэсэн бол улсын тэмдэгтийн хураамжийг тавин хувиар бууруулсантай тэнцэх хэмжээгээр буцаан олгоно. Нэхэмжлэгч шаардлагаа багасгасан тохиодолд энэ заалт хамаарахгvй бєгєєд улсын тэмдэгтийн хураамжийг буцаан олгохгvй.”

4/65 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 8 дахь заалтыг:

“65.1.8.уг нэхэмжлэлтэй холбоотой хэргийг эрvvгийн журмаар шалгаж байгаа нь тухайн иргэний хэргийг шийдвэрлэхэд чухал ач холбогдолтой бол.”

5/67 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 3 дахь заалтыг:
“67.1.3.хэргийн оролцогч хvсэлт гаргасан бол энэ хуулийн 38.6-д заасан ажиллагааг явуулах.”

6/82 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 2 дахь заалтыг:
“82.1.2.Хєдєлмєрийн хууль тогтоомжид шvvхээр шийдвэрvvлэхээр заасан маргаан”

7/84 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсгийг:
“84.1.Иргэний хэргийг анхан болон давж заалдах, хяналтын шатны журмаар хянан шийдвэрлэхэд урьд нь оролцсон шvvгч уг хэрэг, маргааныг єєр шатны журмаар хянан шийдвэрлэхэд оролцож болохгvй.”

8/117 дугаар зvйлийг:

“117 дугаар зvйл. Хэргийг хэрэгсэхгvй болгох, буцаах

117.1.Хэргийг шvvх хуралдаанаар хэлэлцэх vед энэ хуулийн 65.1.1-д заасан vндэслэл тогтоогдвол нэхэмжлэлийг нэхэмжлэгчид буцаах, энэ хуулийн 65.1.3-65.1.10-д заасан vндэслэл тогтоогдвол хэргийг хэрэгсэхгvй болгоно. Энэ тухай шvvх тогтоол, шvvгч захирамж гаргана.”

9/119 дvгээр зvйлийг:

“119 дvгээр зvйл. Шийдвэрийг сонсгох, шийдвэр хvчин тєгєлдєр болох

“119.1.Шvvх хуралдаан даргалагч шийдвэрийн тогтоох хэсгийн агуулгыг уншиж сонгож, шаардлагатай бусад асуудлыг тайлбарлан шvvх хуралдааныг хаана.

119.2.Шийдвэр уншиж сонсгосноор хvчин тєгєлдєр болно.

119.3.Шийдвэр хvчин тєгєлдєр болсон єдрєєс хойш 7 хоногийн дотор шийдвэрийн агуулгыг 118 дугаар зvйлд заасны дагуу бvрэн эхээр нь бичгээр vйлдэнэ.

119.4.Зохигч шvvх хуралдаанд оролцсон бол энэ хуулийн 119.3-т заасан хугацаа єнгєрснєєс хойш тvvнийг єєрєє гардан авах vvрэгтэй.

119.5.Зохигчийн оролцоогvйгээр гаргасан шийдвэрийг тэдэнд энэ хуулийн 119.3-т заасан хугацаа єнгєрснєєс хойш хvргvvлнэ.”

10/170 дугаар зvйлийг:
“170.1.Энэ хуулийн 20.1, 65.1.4, 65.1.5, 69.1, 80 дугаар зvйл, 92.4, 97.1, 100.2, 117, 124 дvгээр зvйлд заасан шvvхийн тогтоол, шvvгчийн захирамж, шийтгэвэрт гаргасан єдрєєс нь хойш 10 хоногийн дотор хэргийг хянан шийдвэрлэсэн шvvхэд гомдол гаргаж болно.
170.2.Энэ хуулийн 20.2; 38.9; 65.1.1-65.1.3; 65.1.6-65.1.10 дахь заалт; 74, 75, 76 дугаар зvйл, 106. 5; 129, 130 дугаар зvйлд заасан болон энэ хуулийн 123.3-т заасан амаар гаргасан шvvхийн тогтоол, шvvгчийн захирамж, шийтгэвэрт зохигч гомдол гаргахгvй.
170.3.Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад гаргасан энэ хуулийн 170.2, 170.3-т зааснаас бусад шvvхийн тогтоол, шvvгчийн захирамжид тvvнийг гарснаас хойш 10 хоногийн дотор хэргийг хянан шийдвэрлэсэн шvvхэд гомдол гаргана.”

11/171 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсгийг:

“171.1.Шvvхийн тогтоол, шvvгчийн захирамж, шийтгэвэрт гаргасан гомдлыг тухайн хэргийг хянан шийдвэрлэж байгаа шvvгчийг оролцуулалгvйгээр 3 шvvгчийн бvрэлдэхvvнтэйгээр шийдвэрлэж, дараахь байдлаар тогтоол гаргана:”

12/181 дvгээр зvйлийн 6 дахь хэсгийг:
“181.6.Шvvх шинээр илэрсэн нєхцєл байдлыг тогтоосон бол урьд гаргасан шvvхийн шийдвэрийг хvчингvй болгож, хэргийг ердийн журмаар хянан шийдвэрлэнэ.”

13/184 дvгээр 2 дахь хэсгийг:
“184.2.Шийдвэрийг гvйцэтгvvлэхийг сонирхож байгаа тал арбитрын шийдвэрийг баталгаажуулахаар давж заалдах шатны шvvхэд, цэргийн анги, байгууллагын захирагч /дарга/-ийн эд хєрєнгийн хариуцлага хvлээлгэх тухай тушаал, нотариатын мэдэгдэх хуудас, захиргааны шийтгэврийн гvйцэтгэлийг баталгаажуулахаар тєлбєр тєлєгчийн оршин суугаа /оршин байгаа/ харьяалах шvvхэд тус тус хvсэлт гаргана.”

4 дvгээр зvйл.Иргэний хэрэг шvvхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 71 дvгээр зvйлийн 2 дахь хэсгийн “…шvvгчдийн зєвлєлгєєнєєс” гэснийг “…Ерєнхий шvvгч”, 106 дугаар зvйлийн 5 дахь хэсгийн “…баталсан шийдвэр гаргана” гэснийг “ баталж, хэргийг хэрэгсэхгvй болгох тухай шvvгч захирамж, шvvх тогтоол гаргана”, 120 дугаар зvйлийн гарчигийн нэрийг “Шийдвэрт гомдол гаргах”, 167 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсгийн “…уншиж сонсгомогц..” гэснийг “уншиж сонсгосноор”, 171 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсгийн “магадлал” гэснийг “тогтоол”, 178 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсгийн “гармагц” гэснийг “уншиж сонсгосноор”, 181 дvгээр зvйлийн 2 дахь хэсгийн “анхны” гэснийг “анхан шатны шvvхийн” гэж тус тус єєрчилсvгэй.

5 дугаар зvйл.Иргэний хэрэг шvvхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 23 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “…/иргэний эрх зvйн чадвар/”, 66 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “13.2”,176 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “иргэний хэргийн танхимын” гэснийг тус тус хассугай.

6 дугаар зvйл.Иргэний хэрэг шvvхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 27 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсэг, 65 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 9 дэх заалт, 114 дvгээр зvйлийн 4 дэх хэсэг, 120 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийг, 178 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсгийг тус тус хvчингvй болсонд тооцсугай.

7 дугаар зvйл.Энэ хуулийн 65 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсгийн 10, 11 дэх заалтын дугаарыг “9, 10”, 120 дугаар зvйлийн 2, 3, 4, 5 дахь хэсгийн дугаарыг 3, 4, 5, 6 гэж тус тус єєрчилсvгэй.

8 дугаар зvйл.Энэ хуулийг 2004 оны … дугаар сарын …-ны єдрєєс эхлэн дагаж мєрдєнє.